Jam van de appelbes - aroniabes

Ik ging weer naar het gemeentegroen in de wijk om wat zure kweeperen te plukken maar de Japanse Sierkwee struiken waren vervangen door Aronia struiken. En hier nog mega veel bessen, in tegenstelling tot de plek waar ik 2 weken geleden ging plukken voor het likeurtjesexperiment.

Dus ik plukte dan maar 2 emmertjes appelbessen. In Nederland zijn weinig recepten te vinden met 'winterbessen'; bessen die pas smakelijk zijn na een paar dagen vorst. Deze bessen zijn wat steviger en hebben een lager vochtgehalte dan de bessen die je zomers gelijk van de struik kunt eten.

Ik googelde verder, zag dat deze appel- of aroniabes een superfood was, zag een slecht vertaald recept op meerdere sites gecopypaste, zag bijvoegingen als gember, kruidnagel en kaneel terwijl ik van pure smaken houd, zag dat je gelukkig geen pitjes hoefde te zeven en kwam uiteindelijk met de bessenjam-ervaring die ik al heb uit op, één gewichtsdeel bessen, een vijfde gewichtsdeel vocht toevoegen en dat bij elkaar opgeteld aan geleisuiker:

  • 1250 gram appelbessen
  • 250 gram water (of appel- of citroensap)
  • 1500 gram (gelei)suiker* (of 675 gram speciaal geleisuiker)

Waar ik normaliter bessen een halve dag in de suiker zet om ze op smaak te laten komen, geen water toevoeg en zo kort mogelijk kook denk ik dat het met deze stevige harde bessen geen zin heeft om ze in de suiker te zetten en dat je ze voor je suiker toevoegt beter eerst wat zachter kunt koken.

Werkwijze:

  • Pluk en was de bessen, verwijder alle steeltjes.
  • Als er nog geen vorst is geweest zet de bessen dan 2 nachtjes in de vriezer en laat weer ontdooien.
  • Kook de bessen minimaal 15 minuten met het water tot je de schilletjes zacht genoeg vindt. Kneus de bessen tijdens het koken met een pureestamper, de bessen blijven anders heel!
  • Voeg de geleisuiker toe, roer en laat 1 tot 5 minuten doorkoken (kijk op de verpakking van de geleisuiker voor de juiste tijd).
  • Vul de schoongemaakte jampotjes, draai het deksel erop en zet even op de kop. De jam is nu minimaal 1 jaar houdbaar.

Overal las ik dat de bes naar appel en braam smaakt. De bes heeft een eigen smaak. Als ik het moet typeren overheerst de smaak van vlierbes. Daarna komt braam en bosbes. En dan nog een (ietwat wrange) zweem van druivenpit en schil van granny smith appel.


Eet smakelijk!


* De jam was superstevig en ik vermoed dat de bes veel pectine van zichzelf bevat. Je zou het met gewone suiker kunnen proberen. En dan koken totdat een druppel jam op een bordje geleert.

Zelf likeur maken

Nieuw experiment. Likeurtjes maken van bessen in het wild (op loopafstand). Speciaal voor dat doel had ik al een fles pruimenbrandewijn gekocht in Tsjechie. Ik heb vandaag sleedoornbessen, appelbessen en lijsterbessen geplukt. Ik wilde eigenlijk wachten op de eerste nachtvorst maar ik ben bang dat als ik daarop wacht, vandaag was het 20 graden, de bessen allang beschimmeld of gerot zijn. En zodra de eerste vorst er is geweest moet je bovendien snel zijn, de vogels vinden de bessen dan ook ineens lekker.

Celwanden gaan kapot bij vorst en de bes wordt er zoeter, minder wrang van.

Ik spotte met dit weer op 21 oktober zelfs nog een bloeiende sleedoorn...

Ik heb gisteravond meer dan 20 recepten om zelf likeur te maken bekeken. Van sleedoornbessen wordt de bekende sloe gin gemaakt. Die is er in allerlei varianten, met bruine suiker, kruidnagel, kaneelstokje, citroenschil, jeneverbes en/of gekneusde amandelen. Dat laat ik nu even voor wat het is, het gaat me om de pure smaak van de bessen.

Iets is een likeur met minimaal 15% alcohol en 10% suiker.
Van 1 liter brandewijn van 38% (= 925 gram) kun je zo'n 2,4 kg likeur maken en daar moet dan minimaal 240 gram suiker inzitten.

Bij een droog product als citroenschil (limoncello) of vlierbloesem laat je de smaakmaker weken (= macereren) zonder suiker en voeg je later suikersiroop toe. Hoeveelheden zonder de smaakmaker:

  • 1 liter wodka, gin of brandewijn
  • 0,5 - 1 liter water
  • 200 tot 400 gram suiker 


Bij fruit laat je macereren mèt suiker en voeg je geen water toe, het vocht komt van het fruit. Hoeveelheden:

  • 1 liter wodka, gin of brandewijn
  • 0,5 - 1 kg fruit
  • 200 tot 400 gram suiker


Bij de vrij droge lijsterbessen worden beide methodes toegepast. Ik ga alle drie de soorten bessen op dezelfde wijze doen met een flesje brandewijn van een halve liter. Per pot:

  • 165 ml brandewijn
  • 165 gram bessen
  • 40 gram suiker
Er waren niet meer zoveel appelbessen en gave lijsterbessen. Het is 120 gram appelbes, 150 gram lijsterbes en 230 gram sleedoornbes geworden.


Werkwijze:

  • Pluk de bessen, maak schoon, leg ze 2 dagen in de vriezer als de vorst er nog niet overheen is geweest en laat weer ontdooien.
  • Sleedoornbessen inprikken met een doorn van de sleedoornstruik las ik overal. Ik deed het met een saté-prikker maar denk dat je deze stap kunt overslaan. Door de vorst en het plukken is de schil al beschadigd.
  • Doe de bessen met de brandewijn en suiker in een luchtdichte pot (weckpot met klem of jampot die je goed dichtdraait) en laat minimaal 10 weken macereren. Macereren is gewoon laten staan. Soms las ik in de zon zetten, een andere keer las ik juist op een donkere plek wegzetten. Draai de pot wekelijks even om de kop.
  • Filter de vloeistof (koffiefilter) en doe in een flesje. Van de drab die overblijft kun je jam of saus maken. Eerst even opkoken en door een zeef duwen is dan denk ik wel aan te raden met de vele pitjes...


Ik zal deze post up to date houden met foto's en het uiteindelijke resultaat!

Invriezen zonder blancheren

Van paprika en kruiden is bekend dat je ze niet hoeft te blancheren voor het invriezen. Van Annemiek weet ik dat het voor asperges ook niet hoeft. Boontjes herinner ik me nog van vroeger bij opa en oma; grote pannen met water, vergieten en een keuken vol met damp. Het hele jaar door aten ze zelf, kinderen en kleinkinderen diepvriesboontjes uit de moestuin van opa.
En 2 zomers terug in Zweden; met 7 mensen boomspinazie geoogst voor de wintervoorraad en 's middags op het hout gestookte fornuis blancheren.

Blancheren is kort koken en daarna in ijskoud water afkoelen. Groente blijft daardoor beter van textuur, kleur en is in de diepvries een jaar houdbaar.

Gisteren rooide ik boomspinazie en twijfelde i.v.m. de hoge gasprijs of ik het aan de kippen zou geven of invriezen.

Ik ging op onderzoek uit. Over boomspinazie natuurlijk niets te vinden en bij spinazie stond overal blancheren. Blad van de boomspinazie is iets minder mals dan van gewone spinazie en aangezien je kruiden (op basilicum na) ook invriest zonder te blancheren durfde ik het wel aan.

In wezen kun je alle groenten zonder te blancheren invriezen [voedingscentrum]. Blancheren doe je voor een langere houdbaarheid en om de kleur en knapperigheid te behouden. Blancheren en invriezen zou ik alleen doen met krakend vers en overschot. Anders is het zonde van je werk; diepvriesgroente uit de supermarkt is goedkoper en verser ingevroren.

Bonen, bloemkool e.d. uit de moestuin, die zo op je bord belanden zou ik altijd blancheren, zonder worden ze papperig. Maar alle groenten die je wil gebruiken voor soep, saus of curry, zoals tomaten, pompoen, courgette en uien, kun je rauw invriezen. Bereid de groente zoals gewoonlijk voor (schoonmaken-schillen-snijden), doe in zakjes of bakjes en vries in.

Het is de hoogste tijd om de boomspinazie te rooien als je niet wilt dat het je hele tuin overneemt. In de trosjes is zaadjes aan het rijpen. Eigenlijk ben ik al een beetje laat, want op de tafel lagen na afloop naast vele groene korreltjes een paar zwarte...

Volgend jaar rooi ik gelijk nadat de kleur weg is. Boomspinazie 3 weken geleden en nu.

5 tips voor de energie-rekening

Tip 1. Dynamisch contract

Als je nog een vast contract hebt... heel fijn! Heb je dat niet? En heb je ook geen zonnepanelen? Dan is een dynamisch contract waarbij je de marktprijs (uurprijs voor stroom, 12uur-prijs voor gas) met een kleine opslag betaalt momenteel veel voordeliger. Bij veel zon en wind, als het net overbelast dreigt te raken, krijg je soms zelfs geld toe. Zie hier de verschillen tussen Eneco en dynamische tarieven (Frank Energie) van vandaag 21 september 2022:

Verschillen worden veroorzaakt doordat reguliere energiebedrijven risico's afdekken en prijsafspraken gemaakt hebben met leveranciers en afnemers: Gasvoorraden zijn aangevuld toen de marktprijs hoog was. Stroomprijs is gekoppeld aan de opwekprijs met fossiel. Een deel van de klanten heeft nog een vast contract waarop verlies gedraaid wordt. Klanten die zonne-energie terug leveren op goedkope uren kunnen dat wegstrepen tegen verbruik op de dure uren.

Voordeel van een dynamisch contract is dat je je stroomverbruik kunt timen op de goedkope uurtjes. Nadeel is dat je zonnepanelen minder opleveren. Een ander nadeel ten opzichte van een regulier contract is dat je niet weet waar je aan toe bent. De rekening is iedere maand anders en hangt af van de marktprijs en je gebruik. Zie ook mijn andere blog.


Tip 2. Geen vast voorschotbedrag

Al ver voor de inval in Oekraïne gingen er leveranciers failliet op de vaste contracten. De op kamers wonende dochter had pech. Juni 2021 had het huis een nieuw vast contract afgesloten bij Welkom Energie en op 1 november moest het verplicht over naar het veel duurdere Eneco. Van de vooruitbetaalde termijnbedragen in de zomer [als het werkelijke gebruik lager ligt] zag het huis niks terug. Van het door Welkom Energie ingekochte gas tegen een lagere prijs, overgenomen door Eneco, ook niet. Het was een merkwaardige gang van zaken.
Betaal dus geen voorschotten voor gebruik in de koudere maanden. Je bent dat geld kwijt als de energiemaatschappij failliet gaat. Beste zet je het geld iedere maand apart en betaal je het achteraf bij de jaarafrekening.


Tip 3. Vervang goed werkende gasapparaten niet klakkeloos door elektrische

De gasprijs heeft invloed op de stroomprijs. Gas wordt namelijk gebruikt voor het opwekken ervan. Bij het opwekken en transporteren van stroom gaat energie verloren. Het is nog steeds duurder om een liter water elektrisch te verwarmen dan met gas (had ik poosje geleden uitgerekend toen ik me afvroeg of ik de fluitketel niet moest vervangen door een waterkoker). Tenzij je zonnepanelen hebt, tenzij je het met een dynamisch contract tijdens de goedkope uurtjes doet.
Een kuub gas levert (met hoog rendementketel) iets meer dan 9 kWh aan warmte-energie. Met de prijzen van vandaag voor een kuub gas:
Eneco €4,63 versus €8,74.
Dynamisch €2,45 versus €4,38.


Tip 4. Vervang oude energie-slurpende apparaten

Hier is de 32 jaar oude diepvrieskist vervangen. Met de huidige stroomprijzen is de aanschafprijs binnen 2 jaar terugverdiend...


Tip 5. Pak sluimerverbruik aan

Ongemerkt staan nogal wat apparaten 24/7 aan of in de standby-stand. Ventilatie, pomp vloerverwarming, CV-ketel, routers, printers. Zet er tijdschakelaars tussen, in de zomer is een kwartiertje per dag voldoende voor de pomp van de CV, ventilatie hoeft niet aan als er niemand thuis is. Maak een knop voor de tv-hoek en de computerwerkplek waarmee je alle apparaten in 1x uit zet.


Tot zover de tips waar je geen fysieke hinder van hebt. Succes met de thermostaat lager zetten, korter douchen, dekentje, thermo-ondergoed etc.

Druiven invriezen

Recentelijk hebben we de 32 jaar oude diepvriezer vervangen door een nieuwe energiezuinigere. Volgens man gebruikt de nieuwe slechts 1/8 van de oude... 

Sap, wijn, azijn en jam, ik heb het allemaal al eens gemaakt van de overvloed aan druiven op het balkon. Dus nu dacht ik; invriezen!

  • Indien nodig was de druiven en dep droog. Hier had het 2 dagen geleden flink geregend dus dat liet ik achterwege.
  • Pluk de gave exemplaren van de steel en leg ze op een bord.
  • Zet het bord in de diepvries tot de druiven goed bevroren zijn, 2 uurtjes ongeveer.
  • Kiep ze daarna in een bak of zak en zet terug in de diepvries.


Als je ze gelijk in een bak of zak doet vriezen de druiven aan elkaar vast door het vocht dat tijdens het bevriezen uit de druif komt. Water zet namelijk tijdens het bevriezen uit en duwt wat vruchtvlees bij de steelaanzet naar buiten. Dat is ook gelijk de reden waarom de druiven na ontdooien hun knapperigheid kwijt zijn... gelukkig niet hun smaak.

Bevroren druiven kun je gebruiken als decoratie op ijs of taart, als ijsklontje in de wijn. Zonder pitjes kun je ze ook in smoothies verwerken. Of eet ze zo als ijskoude versnapering.

Dat was wat dochter hier zei; O lekker, dat heb ik met die hitte ook gegeten bij X, geef die bak maar hier. Ik heb haar gezegd dat zolang er buiten nog druiven hangen...


Toegevoegd 24 oktober 2022:

Bessen die je pas kunt eten als de vorst eroverheen geweest is kleven niet aan elkaar als je ze in een bakje in de vriezer doet. Er komt namelijk nauwelijks vocht uit. Daar kwam ik achter toen ik likeurtjes ging maken...

Kappertjes van zaadjes Oost-Indische Kers


Na de zeer warme dagen van vorige week zag ik verwelkte bloemen en kon ik groene zaden oogsten van de Oost-Indische Kers. In een handomdraai maak je daar kappertjes van.

Nodig:

  • Verse groene zaden van de Oost-Indische Kers. (Na verloop van tijd worden ze bruinig, ze zijn dan te droog om nog kappertjes van te maken laat ze dan lekker hangen of oogst ze voor zaaigoed).
  • Azijn.
  • Zout.
  • Optioneel: suiker, honing of vlierbloesemsiroop
  • Glazen potjes met metalen deksel.

Werkwijze:

  • Was (indien nodig) de zaadjes.
  • Doe ze in potje en voeg zoveel zout toe dat je het zout blijft zien.
  • Laat een nachtje staan, er zal vocht uit de zaadjes getrokken worden.
  • Laat goed uitlekken (doe ietsiepietsie water erbij als je nog onopgelost zout ziet)
  • Doe de zaadjes in een passend potje -> Het potje moet tot bovenaan gevuld zijn.
  • Eventueel theelepeltje zoet toevoegen.
  • Giet er zoveel azijn op dat alle zaadjes onder de vloeistof staan.
  • Breng voorzichtig aan de kook in de magnetron. Of au bain marie in de pan als je meerdere potjes hebt, foto zie deze blogpost.
  • Sluit het potje af met een metalen deksel en zet even op de kop zodat het deksel ook heet en steriel wordt.
  • Laat 3 weken op smaak komen.
  • Vacuüm afgesloten zeker een jaar houdbaar.
Eet smakelijk!

Echte kappertjes zijn bloemknopjes van jawel de kappertjesplant.

Je kunt alle eetbare bloemknopjes (madeliefjes, paardenbloemen, bieslook)  en verse groene zaden (daslook, koriander) op deze wijze, met azijn, conserveren.
Een andere methode is fermenteren in zwakke pekel. Dat ga ik de volgende keer proberen.

Weckpot

Wecken is het in een waterbad steriliseren van voedsel waarbij je gebruik maakt van glazen potten, glazen deksels, rubberen ringen en klemmetjes. Door verhitting zet het voedsel met de vloeistof en de lucht in de pot uit, de rubberen ring werkt als overdrukventiel. Als de potten afkoelen ontstaat er een onderdruk die het glazen deksel vastzuigt en worden de klemmetjes overbodig. De potten kun je openen door aan het lipje te trekken dan verbreekt het vacuüm.

Fermenteren is het gecontroleerd laten rotten van voedsel. Daar mag geen zuurstof bij komen en er ontstaat koolzuur dat moet kunnen ontsnappen. Dat gebeurt onder water (zware steen op de zuurkool), met een waterslot of door het voedsel luchtdicht af te sluiten. Dat laatste kan in een zak, met een ballon als sluiting of in een pot met metalen deksel die je dagelijks even opendraait om te laten "boeren".

Een weckpot zou je dus kunnen gebruiken om te fermenteren. De rubberen ring werkt als overdrukventiel; de koolzuur kan ontsnappen naar buiten, zuurstof kan er niet in. Doordat er geen onderdruk ontstaat tijdens het fermentatieproces worden de glazen deksels niet vastgezogen. Na afloop moet het deksel nog steeds geklemd worden en dan is zo'n vaste beugelklem handig dacht ik altijd...

Ik ging op onderzoek uit of je kunt fermenteren met potten zoals op de foto. Bijna iedereen noemt dat weckpotten en ze worden leeg verkocht als weckpot waar je voedsel luchtdicht in kunt bewaren. Al zijn er winkels die de term weckpot vermijden en hem voorraad- of beugelpot noemen. En dat is beter, want de klemkracht van de beugel blijkt zo groot dat er geen lucht uit kan ontsnappen... De potten ontploffen als je ze vult en gesloten steriliseert in een weckketel. En dat zal ook gebeuren als je fermenteert...

Je kunt bij beugelpotten de rubberen ring weglaten tijdens het fermenteren (of vervangen door een katoenen doek). Dan is de pot niet luchtdicht afgesloten en kan de koolzuur ontsnappen. Koolzuur is zwaarder dan zuurstof en blijft als een deken op het voedsel liggen, er zal geen zuurstof de pot ingetrokken worden.

Wildplukken: bessen

Het begon met een praatje met de buurman. Ik vroeg wat voor bessen er groeiden in zijn tuin en dat wist ie niet. Ik proefde er eentje. "Dat jij dat durft te proeven!" Ja, ik wist namelijk dat de vorige bewoners vooral eetbare dingen hadden geplant. Het bleken zwarte bessen toen ik ze determineerde met Plantnet.

Niet veel later zag ik zwarte bessen in het wild. Langs het spoor van de HSL waar een nieuw park is aangelegd. Zeker honderd struiken en niemand die ze lijkt te plukken. Aalbessen stonden er ook, maar die worden wél geplukt.

Iedereen die in zijn jonge jaren The Blue Lagoon zag, een film die eindigde met het eten van giftige bessen, zal geen bessen eten die hij niet herkent. Ik maakte foto's van de andere bessen die op die plek in het park groeiden om ze te determineren en ging googelen. Het blijkt in Nederland wel mee te vallen met die giftigheid. Onrijpe bessen kunnen een beetje giftig zijn, doch die zijn ook niet lekker. En als je bessen kookt (voor jam, saus of gelei) breekt het gif af.

De bessen in het Annie M.G. Schmidtpark in Lansingerland:

Aalbes
Geen foto gemaakt omdat ik hem herkende en niet hoefde te determineren. Wat ik nog niet wist van deze bes is dat zolang ze aan de struik zitten ze niet bederven. Ik dacht dat je ze moest oogsten zodra ze rood zijn verkleurd. Op zich is gelijk oogsten nog steeds een goed idee want anders zijn de vogels je voor.
De aalbes is een bes die je gelijk opeet.

Zwarte bes (ook wel cassisbes genoemd)

Wordt weinig rauw gegeten en dat is niet voor niets. De kenmerkende cassissmaak zit vooral in de bloemknoppen, de bes heeft wat minder smaak. Te gebruiken voor jam, gelei, wijn of in saus. Goed in te vriezen. Oogsten kan zodra ze zwart zijn, vanaf half juni.

Gelderse roos

Mooie bessen maar schijnen muf van smaak te zijn. Lekker laten zitten voor de vogeltjes zou ik zeggen.

Wilde lijsterbes

Ontleend zijn naam aan de lijster die dol is op deze besten. Onrijp licht giftig door het sorbinezuur. Ze zijn rijp zodra ze donkeroranje tot rood van kleur zijn. Deze zomer was dat begin juli al. Als je ze oogst na de eerste vorst zijn ze zoeter. Als je ze eerder oogst kun je ze in de vriezer doen voordat je ze verwerkt.  De pitjes kunnen darmproblemen veroorzaken en worden verwijderd door de bessen door een zeef te duwen. De bessen zijn melig, aanverwante soorten worden meelbessen genoemd.

Ik heb er nog niks mee gemaakt. Geen idee van de smaak. Deze bessen worden in Duitsland toegevoegd aan appelmoes en -sap, het wordt er langer houdbaar van. Ook wordt er jam, saus en likeur van gemaakt. De bessen hebben een hoog pectinegehalte en zijn daardoor zeer geschikt om bij fruit te doen met weinig pectine als je jam of gelei maakt.

Zwarte appelbes

Rauw zijn ze vrij wrang van smaak. De wrange smaak verdwijnt door de bes te koken. Van de bessen wordt jam of sap gesmaakt en ze smaken naar braam- en wilde appel. De bessen worden vaak gemengd met ander bosfruit. Ik heb ze nog niet verwerkt en zal de info hier nog bijwerken.
Je kunt ze oogsten zodra ze zwart van kleur zijn (half juli). De bes is eerst helder rozerood (en toen zei Plantnet toch zwarte appelbes) en wordt daarna zwart. Er is ook een appelbes die rood blijft.

Als je ze oogst na de eerste vorst zijn ze zoeter. Als je ze eerder oogst kun je ze in de vriezer doen voordat je ze verwerkt.

Er zijn daar nu nog geen bessen,
dit is een oude foto
Vlierbes

Op een andere plek in het park groeit de vlier. Van de bloesem kun je de welbekende heerlijke siroop maken, of champagne maar dat moet ik nog eens uitproberen. Van de bessen kun je jam, siroop, wijn, saus of likeur maken.
De groene bladeren bevatten cyaanverbindingen en zijn giftig. De bessen bevatten de licht giftige stof sambunigrine, hoe onrijper hoe meer er van deze stof inzit. Wacht met oogsten totdat ze helemaal zwart zijn (september-oktober) dan kun je ze (in niet te grote hoeveelheden) rauw eten. Door de bessen te koken verdwijnt het gif.

Als ik nog andere bessen in dit park spot, vul ik het hier aan. (Rozenbottels die er ook stonden vallen mijn inziens niet onder bessen).

Sleedoorn

Half oktober zag ik deze, vrij grote bessen van 1,5 tot 2 cm. Likeur van sleedoornbes = sloe gin. Bes is wrang en zuur als de vorst er nog niet overheen geweest is. Te gebruiken voor wijn, likeur, jam en saus. Je kunt ze pekelen en in de olie zetten voor een soort van olijf. Uitgebreide informatie hier.
Op dezelfde wandeling spotte ik bessen van de wilde liguster in een tuin. Die zijn giftig.


Meidoorn

Nog een weekje later, toen ik bessen ging plukken om likeur te maken, zag ik deze in overvloed hangen in hetzelfde park.
Voor alle bessen die je nu nog tegenkomt geldt dat ze beter smaken nadat de vorst eroverheen is geweest. Anders hangen ze er namelijk niet meer!

Meidoornlikeur staat bekend als goed voor hart en bloedvaten. Ga ik binnenkort nog even terug naar deze plek, ik wist bij de plukronde voor de likeurtjes namelijk nog niet wat het was.


Bessen zijn eeuwenlang voor allerhande kwalen gebruikt. Mocht ik heilzame werkingen ervaren schrijf ik er wel weer over.

Invriezen:
Leg bessen met een hoog watergehalte en die dus kapotvriezen op een bord in de vriezer en doe ze daarna een bakje of zak, dan zijn ze los van elkaar bevroren. Tijdens het bevriezen het bakje of zakje een paar keer schudden en de bessen losmaken kan ook.

Bessen waar de vorst overheen moet hebben een lager gehalte aan water en kun je zo in de vriezer doen. Op de foto lijsterbes, sleedoornbes en appelbes.

Deodorant-stick zelf maken

De deodorant van kokosvet uit een potje werkt goed, doch deo uit een potje vind ik onhandig in gebruik. Het vet smelt bij 25 graden Celsius en in Nederland betekent dat meestal dat het niet smeerbaar is. Vandaar dat ik maar eens geëxperimenteerd heb met een stick. Ik hergebruikte een lege stickverpakking. Ik vind het onzin om lege plastic verpakkingen te kopen, te laten verpakken en op te laten sturen. Voor hetzelfde geld, misschien nog wel minder, koop je een gevulde verpakking!

Basis recept voor 1 deo-stick:
  • 3 eetlepels kokosvet
  • 3 eetlepels maïzena
  • 3-eetlepels baking soda
  • optioneel 5-10 druppels etherische olie
Smelt het vet voorzichtig in de magnetron, roer de maïzena en baking soda erdoorheen en op het laatst de etherische olie.

Dit recept werkt perfect tegen luchtjes. Wel kun je witte vlekken in je kleding krijgen.

Werkwijze voor een plastic verpakking zoals op de foto:

  • Zorg dat je alle hardplastic delen van de verpakking hebt en maak ze schoon:
  • Doe het inzetstukje in het deksel (het stukje dat bovenop de gekochte stick zat).
  • Doe de aanduwer op de pin en draai het helemaal naar beneden.
  • Giet de substantie in de stick.
  • Doe het deksel met het inzetstukje erop.
  • Zet de stick met het deksel naar beneden in de koelkast.
  • Als de kokosolie gestold is tot vet is de stick klaar voor gebruik.
  • De eerste keer als je de stick omhoog wilt draaien zal hij nog vast zitten. Verwarm de verpakking met je handen.

Er zijn tegenwoordig ook kartonnen deo-stick-verpakkingen die je kunt hergebruiken. Daar zit geen draaimechanisme in. Giet de substantie rechtstreeks in de koker.

Let op, de stick bewaren en gebruiken onder de 24 graden. Als je aanbrengt smelt de lichaamstemperatuur het vet vanzelf tot een olie.

Vandaag wordt het 35 graden, een goede dag om sticks te maken... het kokosvet is al vloeibaar bij kamertemperatuur... op de zolder dan, de benedenverdieping hoop ik beneden de 25 graden te houden.

Ga ik nu de eerder gemaakte deo-sticks in de koelkast leggen.

Aardappelen kweken in een plastic zak

In de compostbak waren uit aardappelschillen scheuten gegroeid. Dochter opperde om ze in de tuin te zetten omdat ze in de compostbak geen licht krijgen. Aangezien ik aardperen oogsten uit de volle grond al teveel gedoe vind googelde ik of het niet in een bak kon. Blijken er speciale zakken, pootaardappelen en compost voor te zijn...


Deze consuminderaar besloot om niks te kopen en ging aan de slag met afval:
- aardappelschillen met knopjes
- plastic zak
- zelfgemaakte compost

Vul een zak met compost, doe als je op de helft bent de aardappelschillen erbij en prik met een vork gaatjes onderin. Zet op een zonnige plek en houdt vochtig. Ik heb een paar keer wat compost toegevoegd, aanaarden heet dat. Ik las her en der dat dat nodig was. Hier staat dat het niet uitmaakt.
En nu is het wachten totdat de planten gaan bloeien en geel worden. Ik weet helaas niet meer welke aardappelsoort ik gebruikt heb. Resultaat zal daar wel van afhankelijk zijn.

Foto's in chronologische volgorde:


Start op 7 mei, datums van foto's erna: 21 mei, 28 mei, 4 juni, 10 juni, 12 juni, 16 juni (takjes afgebroken per ongeluk) en 25 juli, de oogstdag.

Update: de oogst op 25 juli. Kleine aardappeltjes, het was 300 gram.

Je kunt aardappelen oogsten vanaf de bloei, dan zijn het krielaardappelen. Voor volwassen aardappelen wacht je tot het loof afgestorven is.

Ik had een soort die niet bloeide. Supermarktaardappelen... de aardperen hier in de tuin bloeien ook niet, die zijn eveneens afkomstig uit de supermarkt.

Het loof begon al af te sterven, we gingen op vakantie en waren nieuwsgierig dus we hebben te vroeg geoogst.

Wijnbladeren fermenteren

Al 2 weken dacht ik, eigenlijk moet ik de druif snoeien. Maar als ik die snoei, dan wil ik dolma maken van de bladeren. En omdat de gesnoeide druivenbladeren zo kort houdbaar zijn wordt dat dan gelijk zoveel dolma in één keer. Dus dit seizoen een nieuw experiment: Druivenbladeren fermenteren.

Ik keek in mijn antieke kookboek, googelde wat en dat varieerde van de wijnbladeren 2 dagen met een schep zout in een schaal met water leggen tot de wijnbladeren wegen, zoutgehalte bepalen, wassen, voorweken, ingenieus rolletjes maken die je sluit met een druivenrank en in een weckpot 21 dagen met water en het afgewogen zout laten fermenteren.

Omdat ik rolletjes van 10 stuks wou die ik kan bewaren in een pot heb ik de bladeren een uur laten voorweken. Dat bleek overbodig: Ik had 49 geweekte bladeren, viste er bij de laatste rol nog eentje uit de compostbak, dompelde hem in het zoute water en die voelde hetzelfde aan en "rolde" identiek.

Werkwijze:

  • Knip de mooiste bladeren uit je snoeiafval. Leg ze met de goede kant naar beneden in een schaal en overgiet met pekelwater (5 gram zout op een liter). Als je geen rolletjes wilt maken leg je er een bord of steen op zodat de bladeren onder water blijven en laat je het 3 tot 5 dagen staan bij kamertemperatuur. De bladeren zijn nu klaar voor gebruik. Wil je wel rolletjes maken, lees dan verder.
  • Pak 10-12 natte bladeren. Leg ze netjes op elkaar met de goede kant naar beneden en rol op tot een strak pakketje. Steek de rollen naast elkaar, verticaal, in een pot. Dit is even gepriegel, eventueel kun je de pakketjes met een druivenrankje dichtbinden. Ik legde een bord bovenop de rolletjes en deed ze, toen ze alle vijf klaar waren, tegelijk in de pot.
  • Giet pekelwater in de pot en zorg dat de rolletjes onder water staan. Net als bij zuurkool moet je zorgen dat alles onder water blijft staan en er geen vuil bij komt. En dat het gas dat ontstaat tijdens het fermenteren kan ontsnappen.
  • Ik gebruik daar een oude cafetière voor. Je kunt ook een steen of zwaar bord gebruiken met een doek over de opening. In plaats van onder water houden kun je de massa afsluiten van zuurstof met een weckpot, een glazen pot met metalen deksel dat je af en toe opendraait om het gas te laten ontsnappen of een pot met een waterslot.
  • Bij kamertemperatuur laten staan totdat de bladeren olijfgroen zijn gekleurd, dat duurt 2 tot 5 dagen. Bij mij zag het er de volgende dag zo uit:
Na de fermentatie zijn ze in de pot in de koelkast tot een jaar houdbaar.

Volgens Wikipedia is pekel water met minimaal 5 gram zout. Dat heb ik hier aangehouden omdat de geraadpleegde recepten er niet eensgezind over waren.

Verder ga ik ervanuit dat je wijnbladeren van eigen oogst gebruikt, dat je er genoeg hebt om de schone (zonder vuil) ertussenuit te zoeken en dat je geen rommel spuit zodat je de bladeren niet hoeft te wassen. In de geraadpleegde recepten staat wassen in verband met bestrijdingsmiddelen. Bespoten bladeren zou ik sowieso niet gebruiken. Voor fermentatie zijn bacteriën nodig. Bespoten en gewassen zal dat minder goed gaan.

Update 22 juni 2022
De bladeren zagen er na 2 en 4 dagen zo uit:

Op dag 6 heb ik ze in de koelkast gezet en gisteren heb ik 20 bladeren gebruikt voor dolma. Toch handig dat je de bladeren niet eerst hoeft te koken en gelijk kunt gebruiken. Qua smaak, gefermenteerd of vers vond ik er weinig verschil inzitten, gefermenteerd lijkt ietsiepietsie malser maar dat kan ook het verschil in ouderdom van het blad geweest zijn. Ik las later dat als je bladeren wilt bewaren (en je fermenteren teveel gedoe vindt) je ook kunt blancheren en invriezen.


Vulling: Ui, paprika en knoflook bakken, kruiden toevoegen (ik deed tijm, oregano, peper en vergat zout) en op het laatst ongekookte rijst even meebakken.

IJzeren onderzetter is voor bovenop de rolletjes met iets zwaars zodat ze niet opengaan tijdens het koken. Ik had iets te weinig vulling gemaakt en maakte er ook een paar met olijven. Die waren verrassend lekker, smaak combineerde goed met de smaak van druivenblad. Dus die gaan de volgende keer bij de rijstvulling.