Bestrijdingsmiddelen eikenprocessierups

Ik woon in een straat aan het water met prachtige eikenbomen. Negen jaar geleden hingen er voor het eerst lintjes in met een waarschuwing voor de eikenprocessie-rups. De gemeente liet de nesten al die jaren begin juli wegzuigen. Vorig jaar hadden slechts drie bomen nesten, de jaren ervoor waren dat er beduidend meer. Dit jaar hebben we niets...

De gemeente bevestigt in een tweet dat ze Xentari gespoten hebben in vier straten, het zou onschadelijk zijn voor mens en dier beweren ze. Nou, als rupsen er aan dood gaan lijkt mij dat niet juist, maar goed.

De gemeente bericht op Facebook en in de lokale krantjes dat ze de eikenprocessierups bestrijden met natuurlijke middelen. Dat klopt. Zo zijn er vele mezenkastjes opgehangen.
Ik zal dan ook wel pech hebben dat ik net in een van die vier straten woon waar ze geëxperimenteerd hebben met Xentari.

Dit jaar hebben we voor het eerst geen jonge meesjes in de nestkast. Het nest is verlaten. Ik vrees honger. Álle jonge rupsen zullen gedood zijn. Of wellicht hebben de ouders vergiftigde rupsen gegeten.

Het erge van gif spuiten is dat je de natuurlijke vijand ook uitschakelt. Volgend jaar zijn er minder mezen... Waardoor er in het vroege voorjaar, als ze nog geen brandharen hebben, minder eikenprocessierupsen weggevangen zullen worden.

Enfin.

Daar komt nog een "commerciële", waar ik blij van word, bij: Rufix (nee geen aandelen).
Een plakkerig stroopachtig goedje dat je in de nesten spuit en dat de brandharen en rupsen fixeert. 100% biologisch afbreekbaar. Succesvol getest in Landalpark Twenhaarsveld in Holten en het wordt nu uitgerold naar alle Landalparken.

Sinaasappelnetjes recyclen

Sinaasappelnetjes. Of van mandarijnen, grapefruits of uien. Onverwoestbare netjes die, schijnt, afvalverwerkingsmachines verstoppen. Beter is natuurlijk ze niet te kopen, maar ja.

De dochter wilde een "shampoo bar". Reteduur door de kleine oplage en de eerlijke materialen doch goed voor het milieu want het scheelt weer een paar plastic flacons.
Ik snap alleen niet als je je als milieu-vriendelijk presenteert dat je deodorant vervolgens in wegwerpblikjes van aluminium verpakt... Wie o wie komt er met een "deo bar" verpakt in een kartonnen doosje op basis van aluin

Terug naar de "shampoo bar". Daar moest een zakje om heen om hem in de douchecabine op te kunnen hangen. Mooie zakjes van natuurlijke materialen á €4,50 lagen erbij. "Ik maak er wel eentje voor je, van een sinaasappelnetje" siste ik in de winkel. Doch toen ik een rechthoek uit het netje knipte bleek het te rafelen aan alle kanten, dat wordt niks onder de naaimachine. Dus ik trok het netje gewoon strak over de "shampoo bar" heen en knoopte het stevig vast met touw. Et voila. Kun je ook met de gewone zeep doen. Of restjes zeep die je bij elkaar wilt houden.

Je kunt er zo van alles in verpakken dat moet hangen of bij elkaar gehouden moet worden. Vetbolletjes bijvoorbeeld. Zie de site van Dora besparen.

Ik googelde nog wat verder. Handig als uitdruipzak voor gewassen speelgoed of fruit. En ik kwam op diverse clickbait-sites dezelfde foto en tekst tegen met de tip er pannensponsjes van te maken: "Je kunt één netje oprollen tot een soort vlinderstrik en hier een touwtje omheen knopen." Veel wijzer werd ik daar niet van. Dus ik prutste zelf van de overgebleven netjes een pannensponsje.


Een foto-instructie gemaakt van papier. De kartelrandjes moeten de rafelige randen van het netje voorstellen.

  • Neem 2 tot 4 netjes.
  • Knip de ijzertjes eraf.
  • Trek een draad uit een netje.
  • Kies het minst beschadigde netje als buitenste en leg de andere erin.
  • Zorg dat het beschadigde deel bovenop ligt.
  • Vouw de rafelranden naar binnen.
  • Rol op.
Naai met de draad de boel in een paar steken aan elkaar.


Later probeerde ik nog de oorsprong van de foto, die overal zonder bronvermelding op de elkaar nawauwelende clickbaitsites staat, te vinden.


Het bleek dus een screenshot van onderstaand filmpje. Geen vlinderstrik te zien. Wel iets dat op een donutrol lijkt.

Enfin, zo kun je dus ook pannensponsjes maken: 

Voedsel drogen

Mijn tante Lia Bakx stuurde me een tip vergezeld met foto's:



"De steeltjes van de venkel die je normaal weggooit in plakjes gesneden, in filterzakje laten drogen en dan aan je bbq vuurtje toevoegen. Geeft toch weer n ander smaakje aan je gerechten."

Wat lijken we op elkaar. Hier in huis wordt ook van alles gedroogd op de verwarming (in een ijzeren mandje uit het zicht): eierschalen voor de kippen, oud brood.

Voedsel drogen doe je om het langer houdbaar te maken. Zodat het niet gaat schimmelen of rotten. Temperatuur en luchtcirculatie bepalen de droogtijd. Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller het droogt maar hoe meer vitamines en anti-oxidanten er verloren gaan. Van oudsher droogden ze met zon, wind en vuur.

Citaat op de site van Boerderij Ackerdijkse Plassen
"Om het fruit te drogen werd gebruik gemaakt van een droogkast die op de zolder boven de schouw aanwezig is. Naast de droogkast bevindt zich een verbreding van het rookkanaal, de rookkast, waar vlees werd gerookt om het langer houdbaar te maken."

Dan weet je hoe gerookte ham en rookworst zijn ontstaan!
Stokvis zijn visjes die aan een stok geregen zijn om te laten drogen in de wind onder een afdak, zon of boven een vuurtje.
Zongedroogde tomaatjes zijn gedroogd in de....

Dat brengt mij bij de voedseldroger. Een extra apparaat in de keuken. Een apparaat dat stroom nodig heeft. Een apparaat dat je schoon moet houden. Een apparaat dat je moet vullen en legen. En bovenal een apparaat dat je weinig gebruikt omdat je voedsel het hele jaar door vers én gedroogd kunt kopen. Bovendien kun je in de (hetelucht)oven drogen. Ik snap echt niet waarom je in Nederland bananen zelf zou drogen. In het land van herkomst kan dat in de zon en het scheelt transportkosten (lichter in gewicht én niet bederfelijk).

Overproductie uit de moestuin kun je drogen in de zon, wind of op een plek in huis waar lucht circuleert zoals het trappengat. Hang kruiden in bosjes, doe los spul in een waszak of spreid het uit op een zeef of krantenpapier. Zelfs tomaten (doorgesneden een week in de brandende zon) lukt dezer dagen!

Ik oogstte goudsbloembladeren, in een zeef ligt het nu buiten te drogen in de brandende zon.


Tot slot een paar prachtige foto's uit het blog van Clarien (klik op de foto om naar haar blog te gaan).

Appelschijven drogen

Brandnetels drogen

Nog een nagekomen tip van mijn tante (nadat ze dit blog las). Gesnoeide lavendel in een oud pantykousje doen, dichtknopen en hangend laten drogen. Kan in zijn geheel tussen het linnengoed in de kast.

Gevulde wijnbladeren DIY


Wijnbladeren

De druif gesnoeid zodat alle krachten naar de druiven gaan en niet naar de uitschietende scheuten. Knip de scheuten direct na de knop met de druiven in wording af.

Het levert ieder jaar weer een boel snoei-afval op. Leuk voor de kippen, goed voor de composthoop en dit jaar heb ik er dolma (dolmades, dolmadakia, dolmas) oftewel gevulde wijnbladeren mee gemaakt. Doldurmak is het turkse werkwoord voor vullen.

Uiteraard een rondje gegoogeld. Dat varieerde van 2 minuten koken en aan tafel de gasten zelf rolletjes laten maken met allerhande vullingen tot aan bladeren eerst fermenteren en dan met een vulling in 2 uur langzaam laten garen.

In de winkel kun je geen verse bladeren kopen, daarom gaan bijna alle recepten uit van met zout ingemaakte bladeren uit een pot. Of bladeren die gefermenteerd zijn om ze langer houdbaar te maken. Voor de smaak schijnen deze bewerkingen echter niet te hoeven. Vers jong blad is prima. Het staat dus alleen zelden in een recept omdat je ze meteen na de oogst moet verwerken.

Houd de grootste bladeren apart en kies hier de mooiste uit. Hoe minder de diep de inkepingen hoe fijner voor het vouwen en rollen.
Voor de vulling kun je even googelen wat je lekker vindt. Er is van alles mogelijk: lamsgehakt, pijnboompitjes, diverse kruiden en rijst of bulgur. De "truc" is dat je de rijst of graansoort niet van te voren gaar kookt. Dan zet het uit tijdens het garen en krijg je een strak gevuld rolletje. De bladeren hebben een vrij typerende smaak, ik vond het zonde om er een ander sterk kruid bij te doen.

Mijn ingrediënten voor 24 rolletjes:
  • 24 bladeren (neem er wat meer, voor als je vulling over hebt of er eentje scheurt)
  • 100 gram rijst (Basmati hele korrel)
  • 1 ui
  • 2 tomaten
  • 2 knoflooktenen
  • peterselie
  • zout en peper
  • olijfolie


Werkwijze:
  • Kook de bladeren 10 minuten. Bewaar het water.
  • Snipper de ui en bak in olijfolie.
  • Pers de knoflooktenen en doe erbij.
  • Snijdt de tomaten in kleine stukjes en bak even mee.
  • Neem de pan van het vuur en roer er de rijst, peterselie, peper en zout doorheen.
  • Vouw de rolletjes, zie filmpje. Goede kant van het blad komt aan de buitenkant.
  • Leg de rolletjes goed tegen elkaar aan in de pan.
  • Leg er een deksel of bord bovenop.
  • Doe er het bewaarde kookwater bij en vul aan met water totdat de rolletjes onder water staat.
  • Kook in 15 minuten gaar.


Helaas pindakaas was ik de cursieve stap vergeten, gewoon overheen gelezen bij elk recept. Focus zat teveel op de ingrediënten en kooktijden.

Ik had de rolletjes niet klemgezet. Waardoor bijna de helft was opengegaan en de rest niet strakgetrokken was.

Dus hierbij een zielige foto van het eindresultaat...

Nieuwe poging bij de volgende snoeibeurt!

Jonge vogeltjes

Oeps, een jong vogeltje gevonden dat nog niet kan vliegen...
Iedereen heeft het wel eens meegemaakt. Hoe help je zo'n beestje nou het beste?


Zwaargewond?
Door de val, door een beest of ergens tegenaan gevlogen? Meestal niet meer te redden. Katten doden, voor de lol, niet omdat ze honger hebben aanzienlijk wat jonge vogels. Houd de kat binnen tijdens het "uitvliegseizoen".

Al in de veren?
Waarschijnlijk is ie net uitgevlogen en moet ie nog goed leren vliegen. Laat het beestje zitten waar het zit de ouders komen het nog voeren. Als ie erg onbeschut zit en de kans groot is dat ie gepakt wordt door een dier of mens zet hem dan op een beschut plekje in de buurt. Onder een struik of zo.

Filmpje van een jonge merel die 3 dagen lang in de tuin gevoerd is door zijn ouders:



Nog kaal?
Dan is ie waarschijnlijk uit het nest gevallen (of geduwd door een koekoeksjong). Leg het terug in het nest.

Probeer niet zelf een jonkie groot te brengen, dat loopt bijna altijd slecht af. De vogeltjes willen vaak niet eten, doen hun bekje niet open. En als ze het wel doen, dan moet je er bijna fulltime naast zitten om het te voeren. Alleen van wat grotere vogels (kauwtjes) hoor je wel eens succesvolle verhalen.
Breng het naar de vogelopvang.

Niet dat het hier altijd goed ging.

Als kind vond ik ooit een vogeltje. Ik vermoed een uitvlieger, ik weet het niet meer. Met water en eten had ik het in een open kartonnen doos met hooi in een beschut hoekje van de tuin gezet. Toen ik een paar uur later ging kijken vlogen er 2 grote vogels weg die hem hadden dood gepikt. Gemaakte fout: vogeltje kon niet weg uit de doos.

Het koolmeesje op de bovenste foto zat muisstil in de kippenren. Overduidelijk een uitvlieger die verkeerd geland was. Kippen lusten meer dan je denkt, zie foto (kip met muis!). We haalden het uit de ren en legden het op een beschut plekje in de tuin. Op dat moment vloog er een houtduif over met een broertje of zusje in zijn bek, met pa en ma koolmees er luid protesterend achteraan. Tot overmaat van ramp kwam er een buurtkat af op het gepiep van pa en ma koolmees. We haalden het vogeltje naar binnen, probeerden het te voeren, wat niet lukte en bedachten toen, we zetten het terug in de nestkast. Dan zit het veilig, kunnen pa en ma het voeren en kan het een nieuwe poging wagen om uit te vliegen.
Vier dagen later, pa en ma koolmees hadden we niet meer gezien, keken we nieuwsgierig in de nestkast en zat het vogeltje er nog. Het arme beestje was meer dood dan levend. We probeerden het nog te voeren met een pipetje maar het hield zijn bekje dicht.
Uit zijn lijden verlossen kon ik niet en mijn dochter ook niet. We legden het op een open plek in de tuin en binnen 3 minuten was ie opgepikt door een ekster. 😥
Gemaakte fout: een vogeltje houdt zich muisstil als pa en ma niet in de buurt zijn. Pa en ma wisten niet dat ie in de nestkast zat.

Uitvliegers uit dezelfde nestkast in een ander jaar (hoor de lokroep van pa of ma):


Dit jaar helemaal geen vogeltjes. Ik vrees dat het komt door het goedje dat gespoten is tegen de eikenprocessierups.


Mondkapje DIY

Alles wat ik opzoek zet ik in dit blog. Zo is het begonnen. Dit keer heeft de 16jarige wat opgezocht. Hoe ze een mondkapje moest maken want ze wilde niet met zo'n lelijk stofkapje naar #BlackLivesMattersRotterdam.


Ze vond een patroontje bij Libelle, download het hier. Uit de zak met afgedankte kleding zocht ze wat zachte katoenen stofjes uit.
Ik heb haar lekker zelf aan laten klooien met de naaimachine en na wat hobbels had ze zowaar twee mondkapjes, een voor haarzelf, de ander voor een mede-demonstrant. Alleen het tunneltje waar de elastiek doorging zag er wat minder netjes uit. Blauw/zwart kapje heeft dochter gemaakt:


Daarna maakte ik er zelf nog twee.

Werkwijze:

  • Vouw de stof dubbel, spelt het patroon erop en knip uit met een naad. Je hebt nu een linker- en een rechterdeel.
  • Leg ze met de goede kant op elkaar en stik ze op de ronding aan elkaar.
  • Herhaal het knippen en stikken met voeringstof.
  • Leg zoompjes aan de zijkant van de voering.
  • Leg de voering en de voorkant met de goede kant op elkaar en stik de boven- en onderkant.
  • Keer het geheel en stik een tunnelzoompje aan de zijkanten van de nog ongezoomde voorkant.
  • Doe lint of elastiek door de tunnel. Je kunt zelf kiezen of je dit achter je oren wilt of over je hoofd.
Het tunneltje is het lastigste uitleggen en het lastigste stikken. Zorg dat je de goede zijde aan de buitenkant hebt. Het te stikken flapje is dan aan de zijkanten naar binnen gevouwen. Sla dit om en stik de onderzijde van de zoom. De zijkanten van de zoom blijven open zodat de elastiek erdoor kan. Zie fotootje.
De zijkanten van het kapje in zijn geheel blijven ook open, zodat je er een filter in kunt schuiven (keukenrol o.i.d.).

Dochter wilde wel een gebloemd mondkapje, maar niet op de foto. Dus bij hoge uitzondering.


Wil je mondmasker maken met van die plooitjes? In België heeft de overheid een patroon en handleiding beschikbaar gesteld op Maakjemondmasker.be .

Win een boek op Twitter

Via Google komt er inmiddels heel wat bezoek hier op het blog. Die vinden wat ze zoeken en kopen geen boek :-(. Dus ik ga eens wat boekpromotie uitproberen op de sociale media. Kijken wat er gebeurt en of het überhaupt mag. Ik weet dat Facebook winacties vaak blokkeert.

Ik start daarom op Twitter.


Doe mee als je daarop zit!

Vergeten te vermelden dat de actie 2 weken duurt. Bij deze. Woensdag 10 juni maak ik de winnaar bekend.

NB. Antwoorden onder deze post mag maar doen niet mee met de verloting.

Turf, veen, potgrond, tuinaarde of compost

Turf = gedroogd veen
Veen = natte sponsachtige grond van plantaardig materiaal. Veen groeit aan door plantenresten die niet of slecht verteren door gebrek aan zuurstof. Circa 1 cm per jaar. Doordat de resten niet verteren komt er geen koolstofdioxide vrij; veen slaat koolstofdioxide op.
Laagveen groeit aan door grondwater, hoogveen door regenwater.

Aan het afgraven van veen en het droogvallen van veen kleven twee enorme nadelen:
  • De opgeslagen koolstofdioxide komt vrij.
  • De wateropname-capaciteit van de bodem neemt af.

Door grondwaterdaling, veroorzaakt door klimaatverandering of kunstmatig voor de landbouw is er de afgelopen decennia nogal wat laagveen verdroogd.
In het verleden is er veel veen afgegraven voor brandstof (turfwinning). Tegenwoordig wordt het alleen nog afgegraven voor "de tuin". Omdat er al zoveel afgegraven is en we weer wat zuiniger zijn op onze eigen natuur wordt veen tegenwoordig geïmporteerd uit "arme" landen die wat minder milieubewust zijn.

Doordat er zoveel veengrond verdwenen is, is de wateropname-capaciteit van de bodem terug gelopen. Regenwater spoelt weg in plaats van dat het opgenomen wordt, met meer overstromingen als gevolg. Een vicieuze cirkel ontstaat; doordat regenwater wegspoelt groeit het hoogveen niet én daalt het grondwaterpeil waardoor laagveen verdwijnt. Met als gevolg dat regenwater nog sneller wegspoelt.

"Oh, maar ik gebruik geen veen in mijn tuin?" Dat dacht ik ook totdat ik het boek de Tuinjungle las:

  • Potgrond van het tuincentrum? Gemalen veen verrijkt met meststoffen.
  • Tuinaarde van het tuincentrum? Mengsel van turf en compost.
  • Potgrond en tuinaarde heb je in allerlei varianten. Met extra kalk, met extra klei of juist extra zuur.
  • Turf wordt samengeperst tot tabletten en potjes die gebruikt worden voor die leuke zaai-setjes.


Dus vanaf nu:
Maak je eigen compost en laat herfstbladeren liggen.
En als het echt niet anders kan. Koop dierlijke mest (overschot in ons land!) of turfvrije aarde.

Post over compost maken.

Vlierbloesemsiroop

Zelf siroop maken is heel makkelijk. Het enige waar je rekening mee moet houden voor vlierbloesemsiroop is het seizoen. Dat moet uiteraard als de vlier in bloei staat, meestal in de maand mei.

Lees hier de algemene post over siroop maken.

  • Knip bloemschermen ergens op een schone plaats waar niet gespoten wordt en geen uitlaatgassen zijn.
  • Spreid de schermen uit en verwijder beestjes, pluisjes en ander spul wat er niet thuishoort.
  • Niet wassen!
  • Knip boven een kom de eerste vertakking weg van de schermen. (Je kunt ook alle vertakkingen wegknippen zodat je alleen bloemetjes overhoudt.)
  • Giet er water bij, zoveel dat alles onder water staat.
  • Voeg (onbespoten) schijven citroen toe, ongeveer 1 citroen per liter. Ik nam 2 limoentjes waarvan ik de schil raspte voordat ik hem in schijven sneed.
  • Laat 2 dagen staan.
  • Filter de vloeistof.
  • Weeg de vloeistof (ik had 1,4 kg = 1,4 liter) en neem hetzelfde gewicht in suiker.
  • Breng de gefilterde vloeistof aan de kook, voeg de suiker toe en roer totdat de suiker volledig is opgelost.
  • Giet de hete siroop in flessen, sluit de fles en laat afkoelen.
  • De siroop is luchtdicht afgesloten zeker een jaar houdbaar.
  • Na openen in de koelkast bewaren en binnen een maand opmaken.




Kappertjes maken

Kappertjes zijn in zout en/of azijn geconserveerde bloemknopjes van de kappertjesplant. Die hebben we in Nederland niet. Je kunt iets soortgelijks maken van bloemknopjes (madeliefjes, paardenbloemen, ui-achtigen) of jonge groene zaden (oostindische kers, koriander, ui-achtigen) van eetbare planten.

Ik ging aan de slag met zaden van daslook en bloemknopjes van bieslook.


Wist je dat ze vroeger niet zo moeilijk deden bij het inmaken in azijn?
Nachtje pekelen, uit laten lekken, in een pot met azijn doen, laagje olie erop en afdekken met vochtig perkament-papier.
Tegenwoordig doen ze het een stuk hygiënischer. Potten worden gesteriliseerd, azijn en vruchten/groenten worden gekookt en men gebruikt potten met deksels die luchtdicht afgesloten kunnen worden.
Nou is dat laatste natuurlijk wel prettiger dan zo'n laagje olie met perkament-papier. Een keertje stoten of verschuiven en de inhoud floept uit de pot. Dan zijn die goed afsluitbare potten van tegenwoordig toch een stuk handiger. Zorg dat de vloeistof kokendheet is voordat je het deksel op de pot doet. Doe het deksel op de pot. Tijdens het afkoelen krimpt de vloeistof en het gas. Doordat er geen lucht meer bij kan wordt de pot vacuüm afgesloten.


Potten steriliseren en vitamientjes eruit koken zou ik achterwege laten.
Mijn aanbevolen werkwijze:
  • Nachtje in veel zout leggen. Je kunt een beetje water toevoegen maar zorg dat er zoveel zout bij zit dat je nog zout blijft zien. Dat noemen we een oververzadigde oplossing.
  • Eventueel afspoelen (niet verplicht), goed uit laten lekken en droog deppen.
  • In een potje doen.
  • Kokende azijn erop (of koude azijn en in magnetron potje voorzichtig naar kookpunt brengen).
  • Afsluiten.
  • Op smaak laten komen. Minimaal 1 week, beter is 3 weken.
  • Vacuüm afgesloten zijn ze zo zeker een jaar houdbaar.

Eet smakelijk!

Volgend jaar ga ik ze maken met de bloemknopjes van de daslook. Dan lijkt het wat meer omdat de knopjes groter zijn dan de zaden.

Brandnetelsoep

Al zeker 20 jaar denk ik in het voorjaar als ik jonge brandnetels zie, ik moet toch eens een keertje brandnetelsoep maken. Maar ja. Daar heb je toch echt handschoenen en een (snoei)schaar voor nodig en dat zit niet standaard in mijn fietstas. Deze week ging ik er dus maar eens speciaal voor op pad.

Ik googelde wat, las in Annemieks kookboek en combineerde uit alle recepten de volgende ingrediëntenlijst:

- flink wat brandneteltoppen
- bouillon
- uien
- knoflooktenen
- aardappel
- boter
- nootmuskaat en peper
- hardgekookt ei als vulling

De recepten varieerden enorm in hoeveelheden brandnetel. De een had het over een paar topjes, de ander over 4 kilo. Verder ontbrak soms de aardappel, deed een enkeling er koriander bij en een ander gebruikte veel room wat een romige, lichtgroene soep oplevert.

Ik had een flinke pan brandneteltoppen. Nou ja toppen, ik heb jonge brandnetels geknipt tot 1/3 van de hoogte wat toch nogal wat stevige stengels opleverde waarvan de vezels in de staafmixer bleven zitten. Doe handschoenen aan en knip.


Brandnetels wassen en uit laten lekken.


Bak wat uien (ik nam er 2) en de knoflook in de boter. Doe de brandnetels erbij en doe er zoveel water bij dat alle brandnetels onder water staan. Bij mij was dat 2,5 liter als ik de brandnetels wat aanduwde in de pan. Doe er bouillonblokjes of -poeder bij en 1 of 2 aardappelen in stukjes.


Laat 15 minuten koken en maak fijn met een staafmixer. Voeg peper en nootmuskaat toe. Dien de soep op en garneer met een hardgekookt ei. En eventueel wat roomkaas en bieslook.

Ik moet eerlijk zeggen dat ik de smaak niet heel bijzonder vond. Maar als ik alle verhalen geloven moet werkt het bloedzuiverend en is het supergezond. Brandnetel bevat onder andere ijzer, calcium, selenium, kalium, magnesium, kiezelzuur, vitamines A, B, C, D, E en K en veel voedingsvezels [bron].

De Tuinjungle van Dave Goulson

Als je, net als ik, soms moedeloos wordt over hoe er omgegaan wordt met de natuur is het boek van Dave Goulson, De Tuinjungle, een aanrader. Helder wordt er uitgelegd wat anders kan en wat je zelf kunt bijdragen. Opmerkelijke wetenswaardigheden:

Bloemen
Planten hebben kleurige, geurende en/of grote bloemen om bestuivers aan te trekken. Bij gecultiveerde planten (doorontwikkeld door de mens) is geen rekening gehouden met de bestuivers. Langere bloeitijd, grotere bloemen of extra kroonbladeren gaan vaak ten koste van geur, stuifmeel, honing of vruchtbaarheid. Mutaties in de natuur, zoals dubbele bloemen waardoor het stuifmeel niet bereikbaar is, zijn na een seizoen weg omdat er weinig of geen zaad gevormd wordt. De mens maakt juist gebruik van mutaties.
En dat is waarom je eenjarige bloeiende perkplanten van het tuincentrum ieder jaar opnieuw moet kopen. Ze zaaien zich niet (meer) vanzelf uit.

Gras
In Amerika kun je een boete krijgen als je gras te lang laat groeien. Een gladgeschoren gazon vergt nogal wat onderhoud. Je moet vaak maaien waardoor het nooit bloeit. Je moet zorgen dat er niets anders tussen groeit. Dat betekent onkruid wieden en/of gif gebruiken. In plaats van een monocultuur (wat een strak gazon is) kun je beter de natuur zijn gang laten gaan; een bloemenweide kost minder tijd en trekt bestuivers aan.

Ongedierte
Prooidieren planten zich sneller voort dan roofdieren. Verwijder of verdelg je alle prooien dan wordt de kans vergroot dat je het seizoen erop een plaag hebt. Omdat de natuurlijke vijand vertrokken is, gif binnen gekregen heeft of honger geleden heeft en daardoor minder nageslacht voortgebracht heeft.
Dat zie je bij lieveheersbeestjes die bladluizen eten, bij vogels die rupsen eten of bij vossen die konijnen eten.
Plagen doen zich vaker voor bij mono-cultuur. Omdat een beestje eenmaal aangekomen bij hetgeen het graag eet, niet meer op zoek hoeft en aan een stuk door kan eten.

Gif
Ik sloeg stijl achteraf van de hoeveelheden gif die gebruikt worden. Om gras groen te houden, om onkruid te bestrijden, tegen ongedierte, om te voorkomen dat zaad opgegeten wordt. In de landbouw, in de sierteelt, voor onze huisdieren enz. Gif stapelt zich op. Het is niet gelijk weg als het probleem is opgelost. Het komt terecht bij dieren waarvoor het niet bedoeld is zoals dieren die het ongedierte eten, dieren die bestuiven en dieren die de grond omwoelen. Planten en dieren kunnen resistent worden waardoor je steeds meer gif moet gebruiken. Bovendien wordt gif preventief gebruikt.

Over vlooiengif uit "De Tuinjungle" (4,5 gram moet dat zijn).

Bijen
Kunstmatig moeten bestuiven om de voedselproductie in stand te houden... Dave Goulson beschrijft robot-bijen en dat is ontzettend ingewikkeld.
Het is makkelijker om niet te maaien tijdens de bloeiperiode, minder te bestraten, minder gif te gebruiken, minder monocultuur in de landbouw toe te passen, nestelopties voor bestuivers aan te bieden en gecultiveerde bloemen te vervangen door ongecultiveerde bloemen. Hij geeft een lijst met planten die goed zijn voor bestuivers. (Nee, een gecultiveerde en met gif behandelde plant uit het tuincentrum is dat meestal niet, die lokt ze enkel).
Dan de imkers.... beter honingbijen dan geen bijen natuurlijk. MAAR. Op plaatsen waar wilde bestuivers als metselbijen voorkomen toch beter van niet. Vergelijk het met 200 varkens die je met stal op een perceel zet waar al een stuk of 10 wilde zwijnen leefden.

Mieren
Mieren zijn net mensen. Ze leven in groepen, hebben een leider, vechten met elkaar, hebben vee (bladluizen), vormen legers, werken samen, slaan voedsel op, hebben verdedigingstechnieken, bouwen burchten enz. Het heeft weinig zin om ze te verdelgen of weg te lokken. Omdat hun plek onmiddellijk ingenomen zal worden door een andere groep. Als je ze echt ergens weg wilt hebben zul je die plek onbereikbaar, onaantrekkelijk of onbewoonbaar voor ze moeten maken. [tips hier]

Wormen
Wormen zorgen voor een vruchtbare en water-absorberende bodem. Ze woelen de aarde om en trekken plantenresten en herfstbladeren de bodem in. Wormen hebben organisch restmateriaal nodig. Aan kunstmest of akkers die volledig leeg getrokken worden na de oogst hebben ze niets.
Geen wormen betekent geen vogels. Geen vogels betekent meer rupsen en slakken die jonge planten aanvreten in het voorjaar. Geen vogels betekent meer muizen die de oogst opeten in het najaar.
Geen wormen betekent dat de bodem inklinkt, dat regenwater wegspoelt en dat er geen vers plantenvoedsel in de bodem komt.

Invasieve soorten
Invasief betekent dat een plant of dier van buiten het veel beter doet dan verwacht en de inheemse soorten verdringt. Het is van alle tijden, wat nu als inheems in Engeland wordt gezien is ook ooit voor het eerst op het eiland gearriveerd. De vraag is of je invasieve soorten met zwaar geschut moet bestrijden.
De grijze eekhoorn draagt een virus bij zich waaraan de rode eekhoorn bezwijkt terwijl ze er zelf immuun voor zijn. Moet je dan alle gezonde grijze eekhoorns afschieten om de rode te beschermen? Misschien ontwikkelt de rode eekhoorn op den duur wel afweerstoffen en kunnen ze naast elkaar bestaan.
De rhododendron wordt als invasief gezien, doch in de landen van oorsprong is hij bijna verdwenen. Wellicht heeft het te maken met het veranderende klimaat. Schuift hij gewoon op van zuid naar noord Europa.
Onze hommel is eind jaren '90 naar Chili geëxporteerd omdat er daar een tekort aan bestuivers was. De hommel doet het daar zo goed dat de inheemse hommel er door dreigt te verdwijnen. Je kunt je afvragen welke situatie wenselijker is; te weinig hommels maar wel allemaal inheems of voldoende hommels waarvan er geeneen meer inheems is.

Diversiteit
De opbrengst van voedsel per hectare neemt toe met de diversiteit. Omdat beestjes alleen eten wat ze lekker vinden en dat minder makkelijk kunnen vinden als het tussen andere planten staat. Omdat de oogst van de verschillende gewassen niet gelijktijdig gebeurt. Omdat er geen "leegstand" is, het groeit naast en na elkaar. Omdat niet de hele oogst mislukt bij een bepaald weertype. Omdat planten elkaar beschermen tegen droogte, wind, harde regenval en beestjes.

Kringloop
Ik heb er nooit bij stilgestaan dat turf (of veen) CO2 op slaat. Dat het als een spons water opzuigt na hevige regenval. Dat het slechts met 1 cm per jaar groeit. Dat het massaal afgegraven wordt voor potgrond, compost en bemeste tuinaarde. Dat er in Engeland niet meer voldoende van is voor de tuinen en van ver weg wordt geïmporteerd.
Terwijl je het zo makkelijk zelf kunt maken!
Reden voor mij om nooit meer potgrond te kopen.
We doen het maar met de inhoud van de compostbak ook al is dat nog niet voldoende verteerd. [tips hier]

Geen zin om het boek te lezen? Je kunt ook zonder beginnen met een (moes)tuin:
  • Koester de diversiteit.
  • Koop geen gecultiveerde planten in plastic potjes die gegroeid zijn op turf en behandeld met gif.
  • Zaai, stek, ruil.
  • Maak je eigen compost.
  • Gebruik geen gif.
Er staan ook recepten in. Zelf zuurkool maken heb ik al uitgevoerd.

Als je het boek wilt kopen, linkjes hier gaan naar Bol. Daar heb ik al bijna tig jaar een slapend affiliate-account wat ik toch maar weer eens gebruik nu de webwinkel volledig stilgevallen is na de scholensluiting. Ik ben eraan gewend dat het stiller is na de carnaval, maar dat er zelfs geen traktaties en uitnodigingen meer verkocht worden...

De bosaardbei & de schijnaardbei episode 3

Juni 2018 kon ik stekjes van de bosaardbei uit de Ardennen krijgen van een aardige tweep en was ik voornemens om hiermee de in mijn tuin woekerende schijnaardbei, met gele ipv witte bloemetjes, te vervangen. [Je leest het hier].

De stekjes kwamen vanwege de droogte en vakantie pas veel later, aan het einde van het seizoen. Wat maar goed was ook want de schijnaardbei kwam steeds vrolijk terug. Ik heb hem 3x verwijderd.
Juni 2019 had ik de eerste, smakelijke oogst en ik heb geen gele bloemetjes van de schijnaardbei meer gezien. [Je leest het hier].


En nu dit jaar, vroeg in het seizoen, er zijn pas een paar aardbeibloemetjes ontloken, is de helft van de bloemetjes geel...
Iedereen hier in huis is geïnstrueerd om zodra ze geel zien de hele plant eruit te trekken.

Ik had ooit gelezen dat als beide soorten aanwezig zijn na 3 jaar de bosaardbei volledig verdwenen is.

Handen wassen en het Corona-virus

Corona is een soort griepachtig verkoudheidsvirus. Dat je er zoveel over hoort komt doordat het een nieuw virus is. Nieuw betekent dat niemand er afweerstoffen tegen heeft en dat de griepprik geen bescherming biedt. Iedereen die er mee in aanraking komt raakt besmet. De meeste mensen ondervinden milde ziekteverschijnselen dus paniek is niet nodig. Corona lijkt bij minder fitte personen wel een iets ernstiger ziekte-verloop te hebben dan de standaardgriep.
Veel mensen tegelijkertijd ziek is problematisch. Voorkomen is beter dan genezen, daarom proberen overheden op allerlei manieren verspreiding in te dammen.

Wat kun je zelf doen?
Het virus verspreidt zich, net als de griep, via vochtdeeltjes uit de ademhalingswegen die door hoesten, niezen, praten en kuchen in de lucht komen. In de lucht kunnen ze ingeademd worden door gezonde personen. De vochtdeeltjes kunnen ook terecht komen op voorwerpen als deurknoppen, trapleuningen en toetsenborden. Doordat er iemand in de buurt gehoest heeft, of door de hand die de hoestende zieke voor zijn mond hield. Het virus kan dan via de hand van een gezond persoon weer naar de mond of neus... 

Algemene adviezen om verspreiding van het virus te voorkomen zijn:
  • Niet in de buurt komen van zieke mensen.
  • Thuis blijven als je ziek bent.
  • Ruimtes vermijden waar mensen dicht op elkaar zitten.
  • Niezen en hoesten met een elleboog voor je mond.
  • Handen wassen!
Voor dat laatste een leuk proefje met brood op een basisschool in Idaho Falls


Vijf witte boterhammen die ruim 3 weken in een gesealde zak zitten...
  1. Boterham die op alle toetsenborden uit de klas is gelegd.
  2. Boterham die zonder aanraken in de zak is gedaan.
  3. Boterham aan elkaar doorgegeven met ongewassen handen.
  4. Boterham aan elkaar doorgegeven met gewassen handen.
  5. Boterham aan elkaar doorgegeven met handen die met desinfectiegel zijn behandeld.
Het was een mooie test om de kinderen het nut van handen wassen te laten inzien!

Handen wassen werkt beter dan desinfectie-gel om verspreiding van virussen te voorkomen. Dat komt doordat desinfectie-gel alles dood, ook de afweerstoffen die van nature wat dieper in je handen (in de poriën) zitten. Bovendien moet je de handen vrij nauwkeurig insmeren om elk deel waar virussen kunnen zitten te bereiken.
Virussen landen aan de oppervlakte van je handen, wassen is voldoende.

En ja, op voorwerpen kunnen bacteriën en virussen best een tijd overleven helaas.
Tot maar liefst 9 dagen voor het Corona-virus.

Natuurlijk zijn de algemene adviezen geen garantie. Het helpt in ieder geval wel de verspreiding te vertragen. Iedereen tegelijk ziek is problematisch. Carl Bergstrom maakte een mooie grafiek:




Zelf limonade-siroop maken

Tijdens mijn stage, lang geleden, in Sri Lanka dronk ik dagelijks Elephant Ginger Beer. Alle ginger ale die ik nadien uitprobeerde vond ik slappe aftreksels. Als ik op de ingrediëntenlijst kijk zit er dan ook nauwelijks gember in, vaak slechts wat aroma.
Sinds kort hebben we een sodastream. Je weet wel van die reclame waar ze zeggen dat je geen wegwerpflessen meer nodig hebt en geld bespaart. Terwijl de bijbehorende peperdure siropen in kleine (440ml) plastic wegwerpflessen zit.

Gekochte gembersiroop (niet van sodastream) was wederom laf van smaak, al vinden de kinderen hem heerlijk. Aanleiding om eens te kijken of ik zelf gembersiroop kan maken. Ik googelde wat rond, zocht op siroop maken, surinaams gemberbier, tropisch gemberbier. Siroop maken blijkt heel simpel. Het is gefilterd vocht met suiker.

Er zijn 3 basisrecepten voor siroop:
  • 1,5 kg suiker per liter vocht. Om te zorgen dat de suiker goed oplost kun je basterdsuiker gebruiken. De koude methode wordt vooral gebruikt voor verse sappen die je niet wilt verhitten of voor aroma's die verloren gaan bij hoge temperaturen. Koel bewaren en binnen een maand opmaken.
  • 1 kg suiker per liter vocht. Breng aan de kook, roer totdat de suiker volledig is opgelost en laat afkoelen.
  • 0,5 kg suiker per liter vocht. Laat minimaal 5 minuten doorkoken. Vaak wordt er langer gekookt om de vloeistof te laten indikken. De smaak van niet vluchtige aroma's wordt dan intenser.
Gebruik schone flessen. Als je de siroop hebt verhit, heet in de fles giet en luchtdicht afsluit is de siroop een jaar houdbaar. Houdt de fles, na het vullen en luchtdicht afsluiten, even ondersteboven.
Na opening koel bewaren en binnen een maand opmaken.

Dan de smaakjes. Er zijn ongelooflijk veel varianten. In ingrediënten, hoeveelheden, in kooktijd en in sta-tijd. Siroop is niet meer dan suikerwater met een smaakje.

Siroop voor gemberlimonade:
- geraspte gember
- citroen- of limoensap
- kruidnagels
- (riet)suiker
- optioneel: piment, laurierblad, vanillesuiker, sinaasappelsap, geraspte citrusschil

Siroop voor vlierbloesemlimonade:
- vlierbloesem (hele schermen of alleen de bloemetjes)
- citroenschijven (1 citroen per liter)
- suiker
- optioneel: citroenmelisse, munt, vanillesuiker

Laat 1 tot 3 dagen weken in water zonder de suiker. Dan (koken, laten afkoelen) filteren, suiker afwegen en (opnieuw) koken met de suiker en in flessen doen.

Ondanks de piment, laurierblad en geraspte sinaasappelschil die ik extra toegevoegd had vond ik de smaak erg mild. Ik vermoed dat bij Elephant Ginger Beer de gember met de suiker gefermenteerd is. Het is namelijk een eeuwenoud recept en koolzuur zal daar niet los aan toegevoegd zijn. Het is een experimentje waard. Al vrees ik dat het dan meer op bier brouwen gaat lijken...

Zelf havermelk maken

Sinds ik een paar jaar geleden koffie dronk bij een boerderijwinkel waar een pasgeboren kalfje apart gezet was van de moeder ben ik geminderd met zuivel en koop ik zoveel mogelijk de biologische variant. Aan een stuk door zat het kalf te loeien en de moeder loeide hartverscheurend terug.

Ik drink de koffie het liefst met een flinke scheut melk. Ik probeerde sojamelk, havermelk en amandelmelk uit de winkel. Geen van drieën konden ze mij bekoren. Te zoet vooral. In de koffie wil ik geen suiker. Dus tijd voor een experiment; zelf havermelk maken. Dat is namelijk reuze-simpel.

Neem circa 100 gram havervlokken per liter water. Recepten online variëren van 80 tot 120 gram.
Je kunt de havervlokken laten weken maar het hoeft niet.
Optioneel is een beetje olie, vanillesuiker of stroop voor de smaak, ik voegde niets toe.
Doe in de blender en laat op volle snelheid minimaal 1 minuut draaien.
De melk is nu klaar.
Afhankelijk van de toepassing kun je de melk filteren, zeven of zo laten.

Als je de melk gebruikt om bijvoorbeeld pannenkoeken te bakken, door de muesli te doen of pap mee te maken kun je het met pulp en al gebruiken.
Als je de melk drinkt en griezelt van flubbertjes moet je filteren.
In alle andere gevallen kun je zeven.
Ik vond dat er best veel pulp over bleef. Dat kun je verwerken in gebak, pap of pannenkoeken. Hier ging het naar de kippen.

Dan de smaak. Beter dan uit de winkel. Maar niet lekker genoeg om zo te drinken volgens de gezinsleden. En ik vond het door de koffie zelfs een beetje smerig. Door de soep, waar eigenlijk een scheut room in moest, smaakte het prima.

Smaken verschillen. Het is in ieder geval een goedkoop, lekkerder en minder milieubelastend alternatief voor de havermelk uit de winkel.
Met een pak havervlokken, verpakt in papier, van nog geen euro kun je 5 liter havermelk maken. Havermelk uit de winkel kost al snel rond de 2 euro en zit in drankkartons.