Deodorant uit een potje

Dat merk van die shampoo-bar van laatst verkoopt ook deodorant uit een blikje. Ik merkte toen al op dat ik niet snap dat als je je als milieu-vriendelijk presenteert je deodorant in wegwerpblikjes van aluminium verpakt. Maak er dan op zijn minst statie-geld-blikjes van. Of biedt hervul-verpakkingen aan.

Zelf deodorant-uit-een-potje maken is reuze simpel met baking soda als werkzame stof, olie-vet-was als drager en een bindmiddel voor de stevigheid. Eventueel nog wat geurolie erbij voor een fijn luchtje.


Ik had nog een receptje liggen:

  • 3 eetlepels kokosvet
  • 3 eetlepels baking soda
  • 3 eetlepels maïzena
  • optioneel paar druppels etherische olie
Smelt het kokosvet voorzichtig in de magnetron. Ik gebruikte de ontdooistand. Kokosvet smelt al bij 25 graden, reden waarom het in de tropen kokosolie genoemd wordt :-).
Roer de baking soda en maïzena er goed doorheen. Voeg op het laatst een paar druppels etherische olie toe.

Schenk de nog vloeibare prut in een klein potje of een oude stick-verpakking en laat hard worden.

Ik heb hem nu een paar dagen 's ochtends gebruikt en het werkt goed. Zweetlucht blijft weg.

Ik vond hem iets te hard om op te smeren vanuit een potje als je koude handen hebt. Voor een stick is de hardheid prima, het kokosvet smelt zodra het op je warme huid komt.
De volgende keer doe ik voor een wat smeerbaardere substantie een lepel maïzena minder en een lepel kokosvet extra.

  • 4 eetlepels kokosvet
  • 3 eetlepels baking soda
  • 2 eetlepels maizena

Ik gebruik al jaren, naar volle tevredenheid, aluin. Een zoutstick die in de winkel bij de scheerspullen ligt (om bloed te stelpen). In het begin deed ik stick nat maken, smeren en stick te drogen leggen. Omslachtig dus later sloeg ik de stick kapot en deed de losse kristallen met water in een sprayflacon. En nu gebruik ik alweer jaren een simpele sportdrank-wegwerpfles omdat de kristallen soms het pompje verstopten. En vraag me naar aanleiding van dit smeersel af of ik i.p.v. aluin ook baking soda zou kunnen gebruiken?

De dochter heeft nog een eco-deo-stick in gebruik. Die gaan we hervullen met de stevige variant zodra die op is. Foto's volgen nog. En tegen die tijd heb ik water met baking soda uitgeprobeerd.

Boomspinazie-zaadjes

Iedereen die blogt en ooit zijn of haar overvloed van zaadjes aanbood weet wat voor chaos er dan ontstaat: Adressen noteren, tikkie voor de postzegel enz. Of je moet vragen om een geadresseerde en gefrankeerde envelop op te sturen. Wat weer zonde is van de dubbele verzendkosten.

Ik verstuur niet meer... ik houd het bij verzamelen, uitdelen aan bekenden en ruilen. Wat over is strooi ik op kale plekken in de openbare ruimte. Doch voor de boomspinazie kreeg ik meerdere verzoekjes om het op te sturen.

Dus wie dat wil: ik heb ze in de webwinkel gezet. Vrijwel gratis (€0,01) mee te bestellen met wat anders uit de webwinkel. Zolang de voorraad strekt. (Iedere jaar in december weer verse zaadjes als het goed is).

Je hebt er eindeloos plezier van. Want voor boomspinazie geldt het onkruidgezegde:

"Eén keer zaad, zeven jaar kwaad."

Het komt hier zelfs tussen de stoeptegels op.

Naar de webwinkel.


Blogposts over boomspinazie:

8 november 2019

14 september 2020

Fermenteren en schimmel

Fermenteren: het omzetten van voedingsproducten met levende organismen. We doen het voor de smaak, de gezondheid (lichter verteerbaar, probiotica) en de houdbaarheid. Meest veilig is het omzetten van koolhydraten (suikers, lactose, zetmeel) in zuur of alcohol. In zuur of alcohol hebben bacteriën, schimmels en gisten weinig of geen mogelijkheid om het te doen bederven. Zelfs de onzichtbare, niet te proeven en zeer giftige botulisme-bacterie die geen zuurstof nodig heeft kan er niet in groeien.
Sojasaus en tempeh laat ik aan de specialisten over. Sowieso is het efficiënter en voordeliger om voedsel in gefermenteerde toestand te kopen in plaats van (verse) ingrediënten te kopen en ze zelf langer houdbaar te maken. Dat doe ik alleen als de smaak van zelfgemaakt echt lekkerder is, bijvoorbeeld met kefir.

Ik had voor het eerst sinds ik azijn maak van valappeltjes een batch weggegooid omdat ik blauwe schimmel zag en de drab stonk.
(Geen foto, deze is van een gelukte batch).

Ik deed daarom een grondig rondje Google naar fermenteren en schimmels, spitte oude kookboeken door en meldde me aan (en weer af) bij een Facebookgroep fermenteren. De ontplofte potten en schimmels vlogen me om de oren en potverdorie wat een boel dure spullen kun je tegenwoordig kopen.

Wat ik leerde: schimmels hebben zuurstof nodig. Onder water groeien ze niet. Ze zitten vooral aan de oppervlakte van voedingsproducten of drijven bovenop vloeistof. Ze ontstaan aan het begin van het fermentatie-proces, als er nog niet voldoende zuur of alcohol gevormd is. Schep schimmel zodra je het ziet eraf. Vloeistoffen kun je hevelen met een slangetje wat je door het schimmelvlies steekt. Gebruik je neus of proef. Dat deden ze in vroeger tijden ook. Gooi de batch alleen weg als je na het verwijderen nog steeds schimmel ruikt of proeft.

Schimmel voorkomen:
  • Gebruik onbespoten groenten en fruit. Glans- en bestrijdingsmiddelen kunnen het proces verstoren.
  • Gebruik schoon materiaal.
  • Werk in een schone omgeving.
  • Was, pekel of steriliseer de voedingsproducten.
  • Dek af met een deksel of doek zodat er geen vliegjes bij kunnen of sporen in kunnen vallen.
  • Zorg dat er geen zuurstof bij kan.
  • Zorg dat er geen vaste delen uitsteken boven het wateroppervlak.
Mijn eigen ervaringen met fermenteren:

Wijn

Gist zet suikers om in alcohol en koolzuur. Dit proces is anaeroob, vindt afgesloten van zuurstof plaats. Gisten zijn van nature aanwezig op de schilletjes. Je kunt het gistingsproces versnellen door een starter (gist) toe te voegen of de gekneusde druiven een tijdje met de schilletjes en pitjes te laten staan. De eerste dagen is er nog geen alcohol en hoef je niet bang te zijn voor azijnvorming, daar is alcohol voor nodig :-). Je kunt de most (gekneusde druiven) dus rustig een paar dagen laten rijpen aan de zuurstof. Schep schimmel bovenop de most gelijk weg als je het ziet. (Ook dit had ik dit jaar voor het eerst, het zal het seizoen wel wezen).
Sluit als het begint te bubbelen af met een waterslot zodat de koolzuur kan ontsnappen en er geen zuurstof bij komt die de ontstane alcohol omzet in azijn.

Azijn
De azijnzuurbacterie zet alcohol om in azijn. Voor dit proces is zuurstof nodig (daarom heb je, zodra zich alcohol begint te vormen, een waterslot nodig als je wijn maakt!).
Azijnzuurbacteriën zijn overal, het proces start vanzelf op. Je kunt het proces versnellen door een lepel azijn of een stukje azijnmoer van een eerdere batch toe te voegen. (Azijn uit de winkel heeft geen zin, deze is gepasteuriseerd en daar zitten geen levende bacteriën meer in.) Regelmatig roeren zal het proces versnellen doordat er meer zuurstof bij komt.
Als je azijn maakt van fruitresten moet je zorgen dat alle stukjes onder water blijven om te voorkomen dat ze gaan schimmelen. Duw ze met een verzwaard bord of deksel onder water. NB. Er ontstaat eerst alcohol (geen zuurstof nodig) en pas later azijn.

Zuurkool
De melkzuurbacterie zet suikers om in melkzuur en koolzuur. De fermentatie is anaeroob en gebeurt onder het wateroppervlak. Je doodt eerst alle bacteriën en schimmels met zout dat je door de kool kneed. Door het toevoegen van zout wordt er water onttrokken aan de kool. Zorg dat alle kool onder water staat. Het koolzuurgas dat tijdens het fermenteren ontstaat is zwaarder dan lucht en ligt als een beschermende deken bovenop het bord of de steen waarmee je de kool onder water houdt.
Nogal wat mensen gebruiken tegenwoordig een zuurkoolpot met een waterslot. Dan weet je zeker dat er geen zuurstof bij komt en schimmels geen kans krijgen, ook als niet alles onder water staat. Nodig is het echter niet.
Ik ben geen voorstander van potten die je luchtdicht afsluit en iedere dag (een paar keer) moet laten "boeren". Er wordt een enorme druk opgebouwd, 1x vergeten en je hele keuken zit onder. Ik heb het gehad met druivensap dat stond te gisten. Dochter had vanwege het sisgeluid dat haar stoorde de stop er stevig ingeduwd en die vloog er een paar uur later met een flinke knal uit!

Kefiryoghurt
Heb ik zeker jaren geleden lange tijd elke week een liter van gemaakt door steeds een paar eetlepels van de oude batch naar de nieuwe over te scheppen. Gestart met gekocht zakje kefir.
Kefir is een combinatie van melkzuurbacteriën en gist en die zet de lactose om in melkzuur. Er ontstaat koolzuur (en een beetje alcohol).
Nooit schimmel gehad. Ik gebruikte gesteriliseerde melk en een weckpot met het deksel er los op.
Ik zag laatst deze docu en begrijp dat de profs het met korrels doen die ze steeds eruit zeven? En vroeg me af of korrels net zoiets als de azijnmoer is? Een klontering van bacteriën? En dat het voor het eindproduct niet uitmaakt of je zo'n klontering bacteriën doet of losse bacteriën van een vorige batch?

Fermenteer ze! En als je schimmels ziet; gelijk wegscheppen.

Basilicum stekken

Dochter kwam pizza's eten en we hadden een plantje basilicum gekocht. "Ohhh, mag ik daar stekjes van meenemen?". Ik schoot in de lach. "Basilicum is eenjarig en dat kweek je op uit zaad. In het voorjaar en zomer kun je de plant scheuren en de gesplitste stukken in de tuin zetten." Dochter was onverstoorbaar. Ze oogstte blaadjes voor de pizza, liet steeds de twee onderste grote blaadjes aan de stengel en zette ze in een glas met water. Ze nam alle stengels mee. Dan toch ook maar eens zelf proberen. Et voila, het is nu 3 weken verder... Volop wortels en piepkleine blaadjes bij de knop van de twee overgebleven bladeren.

Ik googelde even. En ja hoor, basilicum is een vaste plant die je kunt stekken. Dat basilicum buiten verdwijnt in de winter is omdat ie niet tegen vorst kan. Weer wat geleerd!

Knip een stengel onderaan af en top hem zo dat je de twee grote bladeren onderaan overhoudt. Zet hem in water en als ie flink wat wortels heeft in de aarde.

Langer plezier van je gekochte plant? Pluk dan geen blaadjes maar knip de stengel af tot de onderste twee grote bladeren. Vanuit die knop kunnen er weer nieuwe bladeren groeien.

Lange kale stengels putten de plant uit, er blijft geen energie over om nieuwe blaadjes te vormen.

Waterslot

Er kwam steeds meer wijn-in-wording in het waterslot en ik googelde een rondje hoe dat kon. Het waterslot kwam niet in aanraking met de vloeistof (bij start was er 5 mm ruimte) en toch leek het alsof de vloeistof omhoog gezogen werd.

Te weinig ruimte boven de vloeistof of een te heftige gisting bleken dit te kunnen veroorzaken. Het was eenvoudig op te lossen door het waterslot er even af te halen, schoon te maken en opnieuw te plaatsen. Dit keer met iets tussenruimte en nu gaat het goed.

Ik vind het zo gezellig in de keuken. De druiven van het balkon die staan te pruttelen doordat de suiker omgezet wordt in alcohol. Plop, plop klinkt het dan door het waterslot.

Een waterslot is nodig omdat er geen zuurstof bij mag komen, dan zou de alcohol omgezet worden in azijn. Terwijl er wel koolzuurgas, dat ontstaat door de omzetting van suiker in alcohol, moet kunnen ontsnappen.

Heb je geen waterslot? Je kunt er zelf een maken met een slangetje dat je vouwt zodat er een "sifon" ontstaat. Of laat het uiteinde van een slangetje uitkomen in een glas water.

Waar je ook gebruik van kunt maken is dat koolzuurgas zwaarder is als lucht. Zorg dat je wat ruimte hebt boven de vloeistof en een piepklein gaatje bovenin de kurk/dop. Het ontstane koolzuurgas zal als een deken op de wijn blijven liggen en door overdruk zal het naar buiten geperst worden door het kleine gaatje. Diezelfde overdruk zorgt ervoor dat er geen lucht naar binnen gaat.

Hobbybrouwen (Johnny Stardust)
Tijdens mijn zoektocht naar de oorzaak van wijn in het waterslot kwam ik de term ballon-wijnen tegen. Een ballon die opgeblazen wordt door het koolzuurgas. Wél blijven controleren en op tijd leegknijpen anders knapt ie.

Wijnmaker.blogspot
Je kunt het imiteren met een plastic zakje en een elastiek. En toen kwam ik terecht op Luc's wijnblog... En verdwaalde ik even. Mandarijnenwijn. Vlierbloesemwijn. Een test met bakkersgist ipv wijngist. Marmite als voedingszout. Heerlijk wat een informatie!  

Zelf wijn maken van je druiven?

Lees hier hoe.

Kijk hier mijn instagramfoto's en -filmpjes.

Ik doe het in een gewone wijnfles en inmiddels zonder enige toevoeging. Geen starter, geen voedingszout en geen sulfiet. Ik vind het vooral leuk om het proces te zien. Ik ben geen wijndrinker (bier it is!) en laat het na het proeven wijnazijn worden. Die is echt heerlijk!

Tosti-wraps

Zo'n dag dat iedereen op een ander tijdstip moest eten en je het tosti-ijzer pakt terwijl je opgerolde tortilla's uit de oven wilde klaarmaken...

Dat was handiger dan verwacht! En ideaal voor kliekjes als pastasaus, chili, groenteprut, ragout of curry! Je maakt er in een handomdraai een stevig pakketje van. Een warme wrap die je uit het vuistje kunt eten.

Werkwijze:

1. Leg de (niet al te natte) vulling midden op de tortilla. Qua volume ongeveer een dikke boterham.

2. Sla de zijkanten naar binnen.

3. Vouw de tortilla goed sluitend dicht. Zorg dat er geen vloeistof uit kan lopen bij de hoeken of bovenop.

4. Bak de tortilla in het tosti-ijzer.

Ik bakte groente (rode ui, gele courgette en paprika) met verse kruiden uit de tuin en belegde met flink wat kaas.


Eet smakelijk!

Namen van kruiden

Ik was aan het koken en ik had ketoembar nodig. Nu heb ik een best wel overzichtelijke kruidenla onder het fornuis maar ik kon het oude Conimex-potje* niet vinden. Wat was ook alweer de andere naam van ketoembar? Tijd om het uit te schrijven. Zodat ik het ga onthouden.


Foelie = schil van de nootmuskaat

Gember = djahé

Ketoembar = koriander

Kokos = santen

Komijn = djinten

Kummel = karwij (en geen komijn, wordt vaak verkeerd vertaald)

Kurkuma = geelwortel = koenjit = koenir

Lavas = maggikruid

Oregano = marjolein = majoraan

Salie = palingkruid

Sereh = citroengras

En last but not least:
Kruidenmengsel = curry = kerrie = masala = massala = boemboe


Tip: koop 1x een glazen potje en vul het daarna bij met zakjes van 80-100 gram van de toko. Da's beter voor het milieu en 5x goedkoper.

* Daar zit het al jaren niet meer in. Koriander maal ik tegenwoordig net als peperkorrels. Bij het woord ketoembar denk ik nog steeds aan dat oude potje.
Ik weet in wat voor potje/zakje een kruid zit. Voor de huisgenoten staat het bovenop geschreven. Kruiden voor "zoet" zoals kaneel staan in een schoenendoos in het midden.

Pectine

Vroeger maakten ze jam door vruchten in te koken tot de gewenste dikte. In het Coöperatie Kook- en Huishoudboek uit 1938 staan recepten volgens deze methode. Doch ook een heel kort recept voor "Jam met opekta". Het hele recept:

"Gebruik voor jam, die met opekta bereid wordt, bij voorkeur vruchten, die weinig pectine bevatten. b.v. frambozen, kersen e.d.
Volg voor het bereiden van jam met opekta nauwkeurig de bereidingswijze, die op de pakjes aangegeven staat."

Opekta is een handelsnaam voor pectine. Pectine is een verdikkingsmiddel dat gebruikt wordt om jam te maken. Marmelo (wat in het Portugees kweepeer betekent) is een andere handelsnaam.

Tegenwoordig wordt meestal geleisuiker gebruikt. Daar zit de pectine (en citroenzuur) doorheen gemengd. Je hebt twee soorten geleisuiker; van de een gebruik je 1000 gram suiker op 1000 gram vruchten en de ander 400 gram suiker op 1000 gram vruchten.

  • Pectine vormt met zuur en suiker bij verhitting een gelei.
  • Pectine zit van nature in fruit. In de ene fruitsoort wat meer dan in de andere.
  • Pectine breekt af bij langdurige verhitting.

En dat brengt mij bij een van de nadelen van geleisuiker waar de pectine in een vaste verhouding in zit: Je kunt de hoeveelheid pectine niet op de vrucht afstemmen. En je kunt niet variëren met het suikerpercentage.

Afgelopen zomer in Zweden plukten* we bosbessen en maakten we jam. Ze hadden daar losse pectine en we konden de hoeveelheid afstemmen op de vrucht en het gewenste suikerpercentage. Bosbessen zijn al zuur dus we hebben geen citroen toegevoegd.

Vorige week, toen ik kweeperenjam ging maken, heb ik me suf gezocht naar hoeveel geleisuiker ik erbij moest doen. Kweeperen hebben van nature al veel pectine en de vorige keer had ik te dikke jam. Ik was in de veronderstelling dat er een overzicht bestond met per vrucht de hoeveelheid pectine.
Dat is er niet. Het pectine-, fruitzuur en suikergehalte in een vrucht hangt, behalve af van de soort, af van het seizoen en de rijpheid. Dus mijn plan om een tabel met per fruitsoort de hoeveelheid pectine te maken en hier neer te zetten heb ik laten varen... Ik sluit aan bij het oude kookboek: volg de bereidingswijze die op de pakjes aangegeven staat.
Weinig suiker betekent meer pectine en korter koken. Voeg geleisuiker pas toe als de vruchten gaar (en gepureerd) zijn. Geleisuiker standaard is 4 minuten koken, geleisuiker speciaal is 1 minuut koken.

Met losse pectine is het makkelijker variëren. Een ander voordeel is de prijs:
Op het moment van schrijven kost een pak gewone suiker €0,75 en een pak geleisuiker dat voor 99% uit gewone suiker bestaat €1,69. Dat is €0,94 per kilo voor de additieven. Volgens mij is losse pectine (E440) goedkoper.

Meer over jam maken.

NB. Alleen jam met 60% suiker is onbeperkt houdbaar. Vruchtensuiker telt mee. Bewaar jam met minder suiker na opening in de koelkast en eet hem binnen 14 dagen op.

* scheppen. We hadden bakjes waarmee we de bessen van de planten gristen. Op het etiket zie je een fotootje van de stofzuiginstallatie waarmee we de bladeren van de bessen scheidden.

Beeld reclame Opekta linkt door naar Miep Gies. Zij werkte bij Otto Frank die handelsagent was voor Opekta Nederland.

Kweeperenjam

Ik had kweeperen gekocht tijdens een fietstochtje en jam gemaakt. Overheerlijke jam.


De laatste keer dat ik kweeperenjam maakte is alweer even geleden en ik herinnerde me dat die te stevig was geworden, het leek wel turks fruit. Komt door de megahoeveelheid pectine die in kweeperen zit. Het woord marmelade is ontleend aan de Portugese naam van de kweepeer; marmelo. Oudere lezers herkennen de naam Marmelo vast nog wel van de zakjes pectine die iedereen vroeger gebruikte voor de jam.

Wat ik me óók nog van de vorige keer herinnerde is dat kweeperen lastig te schillen en in stukjes te snijden zijn omdat ze keihard zijn.

Dus ik snuffelde in mijn oude receptenboeken. Geen kweeperenjam; wel siroop, zoetzuur, gelei en geconfijte kweeperen. Online las ik dat je de kweeperen voor de meeste smaak het beste met schil en klokhuis kunt gaarkoken. Daarna zeven en van het sap gelei maken. Ook las ik ergens dat als je de gehele kweepeer een paar minuten kookt ze makkelijk te schillen zijn. En dat er honderd verschillende soorten kweeperen zijn en dat sommige rood kleuren als je ze lang kookt. En brrr, ik zag recepten met gember, vanillesuiker, kaneel of rum met de tip om het een nachtje te laten staan zodat de smaak er goed in trekt. Daarmee overrule je de specifieke heerlijke smaak van kweeperen! Kweepeer wordt voor de geur in zeep en parfum gebruikt..


Recept.

Benodigdheden:

  • 1 kilo kweeperen*
  • 2 citroenen
  • 400 tot 1000 gram (gelei)suiker*

Werkwijze

  • Was de kweeperen en breng ze met water aan de kook (3/4 van de peer onder water)
  • Laat 5 minuten koken en haal de peren eruit
  • Hak de peren in 4 stukken, haal het klokhuis eruit en schil ze.
  • Doe de stukken terug in hetzelfde water.
  • Doe de schillen en de klokhuizen in een RVS-stoommandje en zet dit erbovenop.
  • Pers de citroenen en doe het sap erbij.
  • Laat koken totdat de kweepeer goed gaar is (een uurtje, afhankelijk van de soort en grootte)
  • Haal het stoommandje omhoog en laat uitlekken (duw zoveel mogelijk van de prut door de gaatjes)
  • Maak met een pureestamper kleine stukjes.
  • Doe de suiker erbij en laat nog minimaal een kwartier doorkoken (als je een soort hebt die rood wordt, dan totdat die rood is).
  • Vul de potjes.

* Er zijn vele variëteiten. Deze leken niet op peren, waren zo groot als nectarines en vruchtvlees was wit/beige.

** Ik heb niet gewogen, ik had nog een aangebroken kilo-pak geleisuiker. Grote vraag is of je überhaupt geleisuiker moet gebruiken. Ik dacht van wel omdat pectine afbreekt bij verhitting en je de kweeperen lang kookt. Doch het resultaat was iets te dik. Volgende keer probeer ik het met gewone suiker.
(De gangbare hoeveelheid suiker voor jam is 400 tot 1000 gram per 1000 gram vruchtenmassa.)

De deksels van Hak

Dit blog is ooit opgestart om elke huis- tuin- en keukenvraag die ik google vast te leggen. En iemand vroeg me of je de deksels van Hak kon gebruiken voor de jam. Dat werd met een ja bevestigd op Google. 


Eerst zien, dan geloven... Er werd nergens uitgelegd hoe zo'n deksel nu eigenlijk werkt. Dus ik kocht zo'n pot.

Als je normaliter een pot wilt openen zit het deksel, door de rubber rand, vloeistofresten en het vacuüm, als het ware vastgeplakt aan de pot. Met een draaibeweging (zijwaartse kracht) moet je dat verbreken. Als dat niet lukt kun je:

  • Het vacuüm opheffen door een vork of mes tussen deksel en pot te wurmen. Ten opzichte van de vastgekoekte rubberlaag is dat een opwaartse kracht.
  • Onder op de pot slaan waardoor je met de inhoud tegen het deksel duwt.
  • De pot en het deksel onder de hete kraan houden. Glas krimpt en het metalen deksel zet uit waardoor het deksel minder klemt. Het "zegel" verbreekt doordat het metaal verschuift ten opzichte van het glas.
  • Een handdoek of een potopener gebruiken voor meer grip op het deksel zodat je meer kracht uit kunt oefenen.

Het deksel van Hak heeft een losse buitenrand. De lipjes om vast te draaien zitten aan die buitenrand en het deksel heeft een beetje ruimte om omhoog en omlaag te bewegen in die rand.

Het deksel van Hak zit eveneens vastgekoekt aan de pot. De losse buitenrand echter niet waardoor je geen "zegel" hoeft te verbreken om te kunnen draaien. De lipjes van de buitenrand volgen de groef op de glazen pot en duwen het deksel omhoog. Met een opwaartse kracht wordt eerst het vacuüm verbroken en vervolgens de plaklaag.

Dus ja, de potten met de ingenieuze deksels van Hak kun je gebruiken voor je zelfgemaakte jam. Ze sluiten immers nog steeds luchtdicht af.

Nee, dit is geen betaalde promotie voor Hak. Ik vind het gewoon een g e n i a l e uitvinding!

Meer over jam maken, klik hier.

Hop

De hopplanten (voorjaar 2018 gekocht) hadden eindelijk bellen die ik kon oogsten.

Ik had destijds net een hopplant bij een tuincentrum gekocht toen ik op een marktje een bierbrouwer trof met planten. Verschillende soorten (die van het tuincentrum staat Humulus Lupulus op en dat betekent gewoon hop). Ik kocht op zijn aanraden Spalter Select en zette de plant naast de andere plant. En nu weet ik dus niet welke bellen van de Spalter Select zijn.


Zoals jullie misschien weten ben ik niet zo'n fan van voedseldrogers. En ook drogen in de oven vind ik zonde van de energie. Bovendien gaan bij hogere temperaturen kleur, smaak en vitaminen verloren. Zo mag de droogtemperatuur bij hop niet boven de 65 graden komen.


Hopbellen kun je drogen op horren of truiendrogers. Ik deed ze in een sinaasappelnetje en hing ze in het trappengat. Geen heel goed idee want toen ze bijna droog waren en ik ze even opschudde vielen er blaadjes doorheen. Nu hangen ze in een waszak.

Hopbellen kun je zonder ze te drogen gelijk verwerken in bier of thee. Alleen als je ze later wilt gebruiken moet je ze drogen. Bewaren kan tot 1 jaar, de smaak gaat snel achteruit. Bierbrouwers vriezen gedroogde hop daarom ook wel in.

Van gedroogde hopbellen kun je kussentjes maken. De geur maakt slaperig.

In bier wordt het gebruikt als smaakmaker en conserveringsmiddel.

In thee wordt het om de heilzame werking gebruikt. Er worden meerdere heilzame werkingen toegeschreven aan hop; kalmerend, tegen slapeloosheid, tegen overgangsklachten en spijsverteringsbevorderend. Maar daar waag ik me niet aan, google maar even.

Boomspinazie deel 2

Vorig jaar kocht ik op de stekjesmarkt twee, voor mij onbekende, plantjes boomspinazie. Ik gaf er eentje weg en de andere zette ik in een pot waar ik eind van de herfst zaad van oogstte.
Mijn dochter nam op 21 mei een potje met kiemen mee naar Zweden. Op 25 mei verspeende ze ze.

Op 11 juni gingen ze de volle grond in.

Zo groot waren ze op 27 juni:

En zo groot op 17 augustus toen we de dochter gingen ophalen in Zweden.

We oogstten boomspinazie.

En we aten boomspinazie. (Met eiersalade gemaakt van vier jaar oude eieren in het zuur).

In Zweden was men blij met de boomspinazie. Het leverde een fijne oogst op. Helaas zal boomspinazie zich daar vermoedelijk niet vanzelf uitzaaien zoals hier in Nederland, zelfs tussen de stoeptegels duikt ie op. Het klimaat, vrij noordelijk ligt deze moestuin, zorgt ervoor dat er van veel planten geen zaad gevormd wordt. De melde waarvan boomspinazie familie is zie je daar niet.

Ondertussen was hier in Nederland de boomspinazie volop zaad aan het vormen dus dat wordt opsturen. Ik nam vanuit zweden lupine-zaad mee. Dat groeit daar overal in het wild.

Gekookt smaakt het blad naar spinazie. Rauw door de salade moet ik heel eerlijk zeggen vind ik hem wat minder, maar ik eet ook geen spinazie rauw.

Update 12 oktober...


Op zoek naar zaadjes? Ze zijn voor €0,01 mee te bestellen met iets uit de webwinkel.

Boeken kaften

De eerste schooldag van de eindexamenkandidaat is vandaag.
Gisteren tijdens het bakken van een taartje voor 5 vriendinnen die later die dag langs kwamen zei ze: "o ja, ik moet ook mijn boeken nog kaften maar ik heb geen kaftpapier."

 

Voorgaande jaren werd er ruim van te voren zorgvuldig kaftpapier uitgezocht en werd er hier in huis gezellig met een paar klasgenootjes gekaft zodra de boeken uitgereikt waren. Dit jaar ontvingen we de boeken al halverwege de vakantie, probeer je visite te beperken i.v.m. corona. En interesseert de dochter niet meer wat voor papier eromheen komt. Al is het krantenpapier meldde ze.

En zo komt het dat we net, met oude tijdschriften, nog snel even de boeken gekaft hebben.
En de dochter is tevredener dan ooit met het resultaat. Het zijn dan ook hele mooie tijdschriften; Turn the page van ID study association TU Delft.

Iets meer plakband gebruikt dan normaal. Maar een ritje naar de winkel, kaftpapier en de plastic verpakking hebben we uitgespaard.

Bestrijdingsmiddelen eikenprocessierups

Ik woon in een straat aan het water met prachtige eikenbomen. Negen jaar geleden hingen er voor het eerst lintjes in met een waarschuwing voor de eikenprocessie-rups. De gemeente liet de nesten al die jaren begin juli wegzuigen. Vorig jaar hadden slechts drie bomen nesten, de jaren ervoor waren dat er beduidend meer. Dit jaar hebben we niets...

De gemeente bevestigt in een tweet dat ze Xentari gespoten hebben in vier straten, het zou onschadelijk zijn voor mens en dier beweren ze. Nou, als rupsen er aan dood gaan lijkt mij dat niet juist, maar goed.

De gemeente bericht op Facebook en in de lokale krantjes dat ze de eikenprocessierups bestrijden met natuurlijke middelen. Dat klopt. Zo zijn er vele mezenkastjes opgehangen.
Ik zal dan ook wel pech hebben dat ik net in een van die vier straten woon waar ze geëxperimenteerd hebben met Xentari.

Dit jaar hebben we voor het eerst geen jonge meesjes in de nestkast. Het nest is verlaten. Ik vrees honger. Álle jonge rupsen zullen gedood zijn. Of wellicht hebben de ouders vergiftigde rupsen gegeten.

Het erge van gif spuiten is dat je de natuurlijke vijand ook uitschakelt. Volgend jaar zijn er minder mezen... Waardoor er in het vroege voorjaar, als ze nog geen brandharen hebben, minder eikenprocessierupsen weggevangen zullen worden.

Enfin.

Daar komt nog een "commerciële", waar ik blij van word, bij: Rufix (nee geen aandelen).
Een plakkerig stroopachtig goedje dat je in de nesten spuit en dat de brandharen en rupsen fixeert. 100% biologisch afbreekbaar. Succesvol getest in Landalpark Twenhaarsveld in Holten en het wordt nu uitgerold naar alle Landalparken.

Sinaasappelnetjes recyclen

Sinaasappelnetjes. Of van mandarijnen, grapefruits of uien. Onverwoestbare netjes die, schijnt, afvalverwerkingsmachines verstoppen. Beter is natuurlijk ze niet te kopen, maar ja.

De dochter wilde een "shampoo bar". Reteduur door de kleine oplage en de eerlijke materialen doch goed voor het milieu want het scheelt weer een paar plastic flacons.
Ik snap alleen niet als je je als milieu-vriendelijk presenteert dat je deodorant vervolgens in wegwerpblikjes van aluminium verpakt... Wie o wie komt er met een "deo bar" verpakt in een kartonnen doosje op basis van aluin

Terug naar de "shampoo bar". Daar moest een zakje om heen om hem in de douchecabine op te kunnen hangen. Mooie zakjes van natuurlijke materialen á €4,50 lagen erbij. "Ik maak er wel eentje voor je, van een sinaasappelnetje" siste ik in de winkel. Doch toen ik een rechthoek uit het netje knipte bleek het te rafelen aan alle kanten, dat wordt niks onder de naaimachine. Dus ik trok het netje gewoon strak over de "shampoo bar" heen en knoopte het stevig vast met touw. Et voila. Kun je ook met de gewone zeep doen. Of restjes zeep die je bij elkaar wilt houden.

Je kunt er zo van alles in verpakken dat moet hangen of bij elkaar gehouden moet worden. Vetbolletjes bijvoorbeeld. Zie de site van Dora besparen.

Ik googelde nog wat verder. Handig als uitdruipzak voor gewassen speelgoed of fruit. En ik kwam op diverse clickbait-sites dezelfde foto en tekst tegen met de tip er pannensponsjes van te maken: "Je kunt één netje oprollen tot een soort vlinderstrik en hier een touwtje omheen knopen." Veel wijzer werd ik daar niet van. Dus ik prutste zelf van de overgebleven netjes een pannensponsje.


Een foto-instructie gemaakt van papier. De kartelrandjes moeten de rafelige randen van het netje voorstellen.

  • Neem 2 tot 4 netjes.
  • Knip de ijzertjes eraf.
  • Trek een draad uit een netje.
  • Kies het minst beschadigde netje als buitenste en leg de andere erin.
  • Zorg dat het beschadigde deel bovenop ligt.
  • Vouw de rafelranden naar binnen.
  • Rol op.
Naai met de draad de boel in een paar steken aan elkaar.


Later probeerde ik nog de oorsprong van de foto, die overal zonder bronvermelding op de elkaar nawauwelende clickbaitsites staat, te vinden.


Het bleek dus een screenshot van onderstaand filmpje. Geen vlinderstrik te zien. Wel iets dat op een donutrol lijkt.

Enfin, zo kun je dus ook pannensponsjes maken: 


Update 15 september 2020: ze werken heel fijn om zonder krassen de vliegjes van de auto te verwijderen!

Voedsel drogen

Mijn tante Lia Bakx stuurde me een tip vergezeld met foto's:



"De steeltjes van de venkel die je normaal weggooit in plakjes gesneden, in filterzakje laten drogen en dan aan je bbq vuurtje toevoegen. Geeft toch weer n ander smaakje aan je gerechten."

Wat lijken we op elkaar. Hier in huis wordt ook van alles gedroogd op de verwarming (in een ijzeren mandje uit het zicht): eierschalen voor de kippen, oud brood.

Voedsel drogen doe je om het langer houdbaar te maken. Zodat het niet gaat schimmelen of rotten. Temperatuur en luchtcirculatie bepalen de droogtijd. Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller het droogt maar hoe meer vitamines en anti-oxidanten er verloren gaan. Van oudsher droogden ze met zon, wind en vuur.

Citaat op de site van Boerderij Ackerdijkse Plassen
"Om het fruit te drogen werd gebruik gemaakt van een droogkast die op de zolder boven de schouw aanwezig is. Naast de droogkast bevindt zich een verbreding van het rookkanaal, de rookkast, waar vlees werd gerookt om het langer houdbaar te maken."

Dan weet je hoe gerookte ham en rookworst zijn ontstaan!
Stokvis zijn visjes die aan een stok geregen zijn om te laten drogen in de wind onder een afdak, zon of boven een vuurtje.
Zongedroogde tomaatjes zijn gedroogd in de....

Dat brengt mij bij de voedseldroger. Een extra apparaat in de keuken. Een apparaat dat stroom nodig heeft. Een apparaat dat je schoon moet houden. Een apparaat dat je moet vullen en legen. En bovenal een apparaat dat je weinig gebruikt omdat je voedsel het hele jaar door vers én gedroogd kunt kopen. Bovendien kun je in de (hetelucht)oven drogen. Ik snap echt niet waarom je in Nederland bananen zelf zou drogen. In het land van herkomst kan dat in de zon en het scheelt transportkosten (lichter in gewicht én niet bederfelijk).

Overproductie uit de moestuin kun je drogen in de zon, wind of op een plek in huis waar lucht circuleert zoals het trappengat. Hang kruiden in bosjes, doe los spul in een waszak of spreid het uit op een zeef of krantenpapier. Zelfs tomaten (doorgesneden een week in de brandende zon) lukt dezer dagen!

Ik oogstte goudsbloembladeren, in een zeef ligt het nu buiten te drogen in de brandende zon.


Tot slot een paar prachtige foto's uit het blog van Clarien (klik op de foto om naar haar blog te gaan).

Appelschijven drogen

Brandnetels drogen

Nog een nagekomen tip van mijn tante (nadat ze dit blog las). Gesnoeide lavendel in een oud pantykousje doen, dichtknopen en hangend laten drogen. Kan in zijn geheel tussen het linnengoed in de kast.

Gevulde wijnbladeren DIY


Wijnbladeren

De druif gesnoeid zodat alle krachten naar de druiven gaan en niet naar de uitschietende scheuten. Knip de scheuten direct na de knop met de druiven in wording af.

Het levert ieder jaar weer een boel snoei-afval op. Leuk voor de kippen, goed voor de composthoop en dit jaar heb ik er dolma (dolmades, dolmadakia, dolmas) oftewel gevulde wijnbladeren mee gemaakt. Doldurmak is het turkse werkwoord voor vullen.

Uiteraard een rondje gegoogeld. Dat varieerde van 2 minuten koken en aan tafel de gasten zelf rolletjes laten maken met allerhande vullingen tot aan bladeren eerst fermenteren en dan met een vulling in 2 uur langzaam laten garen.

In de winkel kun je geen verse bladeren kopen, daarom gaan bijna alle recepten uit van met zout ingemaakte bladeren uit een pot. Of bladeren die gefermenteerd zijn om ze langer houdbaar te maken. Voor de smaak schijnen deze bewerkingen echter niet te hoeven. Vers jong blad is prima. Het staat dus alleen zelden in een recept omdat je ze meteen na de oogst moet verwerken.

Houd de grootste bladeren apart en kies hier de mooiste uit. Hoe minder de diep de inkepingen hoe fijner voor het vouwen en rollen.
Voor de vulling kun je even googelen wat je lekker vindt. Er is van alles mogelijk: lamsgehakt, pijnboompitjes, diverse kruiden en rijst of bulgur. De "truc" is dat je de rijst of graansoort niet van te voren gaar kookt. Dan zet het uit tijdens het garen en krijg je een strak gevuld rolletje. De bladeren hebben een vrij typerende smaak, ik vond het zonde om er een ander sterk kruid bij te doen.

Mijn ingrediënten voor 24 rolletjes:
  • 24 bladeren (neem er wat meer, voor als je vulling over hebt of er eentje scheurt)
  • 100 gram rijst (Basmati hele korrel)
  • 1 ui
  • 2 tomaten
  • 2 knoflooktenen
  • peterselie
  • zout en peper
  • olijfolie


Werkwijze:
  • Kook de bladeren 10 minuten. Bewaar het water.
  • Snipper de ui en bak in olijfolie.
  • Pers de knoflooktenen en doe erbij.
  • Snijdt de tomaten in kleine stukjes en bak even mee.
  • Neem de pan van het vuur en roer er de rijst, peterselie, peper en zout doorheen.
  • Vouw de rolletjes, zie filmpje. Goede kant van het blad komt aan de buitenkant.
  • Leg de rolletjes goed tegen elkaar aan in de pan.
  • Leg er een deksel of bord bovenop.
  • Doe er het bewaarde kookwater bij en vul aan met water totdat de rolletjes onder water staat.
  • Kook in 15 minuten gaar.


Helaas pindakaas was ik de cursieve stap vergeten, gewoon overheen gelezen bij elk recept. Focus zat teveel op de ingrediënten en kooktijden.

Ik had de rolletjes niet klemgezet. Waardoor bijna de helft was opengegaan en de rest niet strakgetrokken was.

Dus hierbij een zielige foto van het eindresultaat...

Nieuwe poging bij de volgende snoeibeurt!